Seneca Sözler

“Öteki kötü huylar gizlenebilir, gizlice beslenebilir; öfke ise kendini açıkça gösterir, yüze vurur ve ne kadar büyükse o kadar açıkça kaynayıp taşar.”

“İnsan soyu karşılıklı yardım için doğmuştur, öfke karşılıklı yıkım için: Biri birlikteliği sever, öteki ayrılığı.”

“Öyle şeyler vardır ki başlangıçları bize bağlıdır, ama büyüdüklerinde bizi kendi güçleriyle sürükler ve geri çekilecek yer bırakmazlar.”

“En güvenilir erdem, kendini uzun uzun ve dikkatle tartan, kendine hâkim olan, yavaş yavaş ve düşünerek öne çıkan erdemdir.”

“Kendine masum diyen herkes, kendi vicdanından çok dışarıdaki tanıklara bakar.”

“Ceza veren birine en az yakışan şey öfkedir; çünkü hüküm iyice tartılmış bir yargıyla verildiğinde ceza, insanı düzeltmekte çok daha etkili olur.”

“Hem bilgeye, tutkularının başkalarının kötülüğüne bağlı olmasından daha yakışıksız ne olabilir?”

“Tek tek insanlara öfkelenmemek için bütün kalabalığı bağışlamalı, bütün insan soyunu affetmelisin.”

“Kalıcı ve durmadan çoğalan kötülüklere karşı uzun soluklu bir mücadele gerekir; elbette onları bastırmak için değil, yalnızca bizi alt etmelerini önlemek için.”

“Başkalarına korku salan her şey, kendisi için de korkar.”

“Çektiğimiz kötülükler iyileştirilebilir; iyiye doğal bir eğilimle doğduğumuz için, hayatımızı düzeltmeye çalışırsak doğanın kendisi bize yardım edecektir.”

“Huzurlu bir zihinden daha dinlendirici, öfkeden daha yorucu ne olabilir?”

“Bilge ölçülü olsun ve işlerin biraz çabuk ve sıkı yürütülmesi gerektiğinde öfkeyi değil, gücü yardıma çağırsın.”

“Oyunlar da yararlı olacaktır; çünkü ölçülü zevk zihni rahatlatır ve onu doğru dengeye getirir.”

“Her zaman biraz zamanın geçmesine izin vermeliyiz; çünkü zaman gerçeği ortaya çıkarır.”

“Duyduğumuza hemen inanmaya hazır olmak çok büyük zararlara yol açar; çoğu zaman dinlememeliyiz bile, çünkü kimi durumlarda aldatılmak, hileden kuşkulanmaktan daha iyidir.”

“Bu yüzden öfkeyi hiçbir şey aşırı ve doymak bilmez lüks kadar beslemez: Zihin, ağır olmayan hiçbir darbeyi hissetmeyecek kadar sert koşullarla pekiştirilmelidir.”

“Diyelim ki cezalandırılıyoruz; yalnızca çektiklerimizi değil, yaptıklarımızı da düşünelim: Geçmiş hayatımızı yargılayalım.”

“Görevin kuralları, yasanın kurallarından ne kadar daha öteye uzanır!”

“Gizlice inanıp açıkça öfkelenmekten daha haksız ne olabilir?”

“Bütün uzuvlar uyum içinde çalışır, çünkü her birini sağ salim tutmak bütün bedenin yararınadır; insanlar da öyle birbirlerini esirgemelidir, çünkü toplum için doğmuşlardır.”

“Kendisine yapılan haksızlıkları hor görmek büyük bir ruhun işidir; öcün en küçümseyici biçimi, hasmını öç almaya değer bulmamaktır.”

“Birinin babasının kavgalarını miras alması kadar haksız bir şey yoktur.”

“Biri sana öfkelenirse, öfkesini iyiliklerle karşıla: Yalnızca bir yandan sürdürülen kavga kendiliğinden söner; kavga etmek için iki kişi gerekir.”

“Bütün haksızlıkları ve hakaretleri, hiçbir silahın işlemediği bir zırh giymiş biri gibi üstünden geri püskürtmek ne kadar daha şanlıdır; çünkü öç almak, incindiğimizi kabul etmektir.”

“Başına gelen hiçbir şeyin seni öfkelendirememesinden daha büyük bir yüce gönüllülük kanıtı yoktur.”

“Öyleyse girişimlerimiz ne önemsiz ne de küstahça ve pervasız olsun; umutlarımız evden çok uzaklarda dolaşmasın; başarırsak kendi başarımıza şaşacağımız hiçbir işe kalkışmayalım.”

“Bir tartışma her zamankinden daha uzun ya da daha sert sürecek gibi göründüğünde, daha güç kazanmadan onu ilk başında durduralım.”

“İnsanların hepsi aynı biçimde gücenmez; öyleyse kendi zayıf noktanı bilmelisin ki onu özel bir özenle koruyabilesin.”

“Hakkında ne söylendiğini öğrenmeye çalışan, gizlice anlatılmış olsalar bile kötü niyetli dedikoduları kazıp çıkaran kişi, kendi ruh dinginliğini bizzat kendisi yıkar.”

“İnsanların büyük bir kısmı, ya asılsız kuşkular besleyerek ya da önemsiz şeyleri abartarak kendi dertlerini kendileri üretir.”

“Öfkelendiğimiz kişinin yerine kendimizi koyalım: Şu anda kendi önemimize dair aşırı bir kendini beğenmişlik bizi öfkeye yatkın kılıyor ve kendimize yapılmasına dayanamayacağımız şeyleri başkalarına yapmaya pekâlâ istekliyiz.”

“Kendinle sıkı bir mücadele ver; öfkeyi yenemiyorsan, onun seni yenmesine izin verme: Kendini göstermiyorsa, dışa vurulmuyorsa ona üstün gelmeye başlamışsın demektir.”

“İçimizdeki düşünceler, dışımızdaki tavırdan yavaş yavaş etkilenir.”

“Yargını bir saate ya da bir güne göre verme; zihninin genel eğilimini bütünüyle göz önüne al: Hiç kötülük yapmamış olsan bile, yapabilecek birisin.”

“Bir haksızlığı onarmak, onun öcünü almaktan ne kadar daha iyidir?”

“Kendinden daha iyi durumda birini görmek kendisine işkence olan kişi, hiçbir zaman iyi durumda olmayacaktır.”

“Dostluk bağı olması gereken aynı şeylere duyulan arzu, kavgaların ve nefretin kaynağı olur.”

“Bütün duyularımız dayanıklı olacak şekilde eğitilmelidir: Ruh onları bozmaktan kaçındığı sürece, doğaları gereği çok şeye katlanabilirler.”

“Zihin, kendini hazırladığı kötülüklere katlanacak kadar güçlüdür.”

“Kendi vicdanımızı tamamen rahatlatalım, ama kendimize itibar kazandırmak için hiç çaba göstermeyelim.”

“Hayat israfa gelmeyen bir şeydir; harcayıp atacak fazla zamanımız da yok.”

“Bu kadar değer verdiğimiz nefes yakında bizi bırakıp gidecek: O vakte dek, onu alıp verdiğimiz, insanlar arasında yaşadığımız sürece insanlık gösterelim; kimseye korku ya da tehlike olmayalım.”

“İyi işlerin meyvesini değil, iyi işlerin kendisini arzulamak ve kötü insanlarla karşılaştıktan sonra bile iyi bir insan aramak, büyük ve iyi bir ruha özgüdür.”

“Kimse verdiklerini bir deftere yazmaz ya da açgözlü bir alacaklı gibi geri ödemeyi gününe ve saatine kadar talep etmez.”

“İyilik elle tutulup dokunulacak bir şey değildir; yalnızca zihinde var olan bir şeydir.”

“İstekli bir elden geleni, dolu bir elden gelenden çok daha değerli buluruz.”

“İyiliklerimize sağduyu yön vermelidir; zamanı, yeri ve alanın karakterini göz önüne almalıyız: Terazinin ağırlıkları bunlardır ve armağanlarımızın iyi ya da kötü karşılanmasını bunlar belirler.”

“Gerçekten de pek çok insanı cömert yapan, kararlılık eksikliğidir.”

“Birine tam ona hizmet ettiğin anda sitem etmek düpedüz deliliktir; bu, iyiliklerine hakaret karıştırmaktır.”

“İnsanın yaptığı hizmetleri durmadan dile getirmesi dostumuzun gönlünü yaralar.”

“Boş böbürlenmeden kaçınalım: Susalım ve bizim yerimize işlerimiz konuşsun.”

“İyiliklerimizin başlangıcı kadar sonuna da bakmalıyız; insanlara yalnızca almaktan hoşnut olacakları şeyleri değil, ileride almış olmaktan hoşnut olacakları şeyleri vermeliyiz.”

“En iyi insan, seve seve veren, asla karşılık istemeyen ve karşılık verildiğinde sevinen kişidir; çünkü verdiğini gerçekten ve tamamen unutmuş olduğundan, karşılığı bir armağanmış gibi kabul eder.”

“Kime borçlanacağımızı seçerken, kime vereceğimizi seçerken olduğundan daha da dikkatli olmamız gerekmez mi, bunu düşünelim.”

“Önce bana kendi kararımı verme özgürlüğünü tanımalısın, sonra iyiliğini.”

“Bir iyiliği minnetle kabul eden, onun ilk taksitini ödemiş olur.”

“Söze gerek yok; yalnızca gerektiği gibi hissedersek minnettarlığımız yüzümüzden okunur.”

“İyiliklere ters yüzünden bakarsak, yakınacak bir konumuz hiç eksik olmaz.”

“Zihni tamamen elde etmeyi umduğu şeylere takılı olanlar, zaten kendilerine ait olan her şeyi küçümserler.”

“Kimse aynı anda hem kıskanç hem minnettar olamaz; çünkü kıskançlar yakınmaya yatkın ve hüzünlüdür, minnettarlar ise neşelidir.”

“Şimdiki iyi henüz bütünüyle tamamlanmış değildir, bir aksilik onu yarıda bırakabilir; gelecek askıdadır ve belirsizdir; geçmiş olan ise güvenle saklanmıştır.”

“Nankör olmak tehlikesiz olmadıkça, minnettar olmakta bir övgü payı yoktur.”

“Bazı iyilikler verene pahalıya mal olur; bazıları ise alan için çok değerli olduğu hâlde verene hiçbir şeye mal olmaz.”

“İyilik minnettar insana sonsuz bir sevinç verir, nankörü ise yalnızca bir an hoşnut eder.”

“Ama kim o kadar yücedir ki talih onu en aşağıdakinin bile yardımına muhtaç edemesin?”

“Bütün insanlar aynı kökten gelir; kimse bir başkasından daha soylu doğmuş değildir, meğer ki yaradılışı daha soylu ve iyi işler yapmaya daha elverişli olsun.”

“Öyleyse ister doğa, ister kader, ister talih de; bunların hepsi, gücünü farklı biçimlerde kullanan aynı Tanrı’nın adlarıdır.”

“Hiçbir şey akla dayanmadan yapılmamalıdır: Akla dayanmadan verilen bir iyilik gerçek bir iyilik değildir, çünkü her onurlu eyleme akıl eşlik eder.”

“Doğa hepimize şu büyük ayrıcalığı bağışlar: Erdemin ışığı herkesin zihnine eşit biçimde vurur; onun ardından gitmeyenler bile onu görürler.”

“Güvenliğimiz için birbirimize karşılıklı yardımdan başka neye güveniyoruz ki?”

“Minnettar olmak yararlıdır; ama bana zarar verse bile minnettar olacağım.”

“İyilere iyilik yapmak uğruna kötülere de iyilik yapmak, kötülere iyilik yapmaktan korkarak iyilere gereğinden az vermekten daha iyidir.”

“Bilge her iki yanı da göz önünde bulundurur: Yanılgıların gücünün ne kadar büyük, insan işlerinin ne kadar belirsiz olduğunu, tasarıların başarıya ulaşmasının önünde ne çok engel bulunduğunu bilir.”

“Yabancı egemenliğine katlanamayan vahşi halkları yönetmek, insanın kendi zihnini dizginleyip kendi denetimi altında tutmasından daha kolaydır.”

“Birine haksızlık etmeyi bırakmakla ona iyilik yapmış olmazsın; ona bizzat senin yüklediğin bir yükü sırtından almak da hiç kimse için asla iyi bir hizmet sayılamaz.”

“Talihin yücelttiği hiç kimse, hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı için bir dosta daha da çok ihtiyaç duymayacak kadar yüksekte değildir.”

“Dostuna yalnızca o sıkıntıdayken yararlıysan, işleri yolundayken ise fazlalıksan, kendine pek düşük bir değer biçiyorsun demektir.”

“Bir iyiliğin karşılığını ödemeyi fazlasıyla düşünen kişi, dostunun da karşılık almayı fazlasıyla düşündüğünü varsayıyor olmalıdır.”

“Kendini bir kez felsefeye vermiş hiç kimse büsbütün kötü olmaz; zihni onunla öylesine derinden boyanır ki renkleri hiçbir zaman tümüyle bozulup kararamaz.”

“Dostuna katlanarak onu daha iyi bir insan yapacaksın; ona sitem ederek ise her durumda daha kötü bir insan yapacaksın.”

“Dostumuz umduğumuz gibi biri değil; yine de biz, onun aksine, önceden nasılsak öyle kalalım.”

“Boşa gitmiş görünen iyiliklerde bile yumuşaklık çok yarar sağlayacaktır; zihnin yaralarına da bedenin yaralarına olduğu kadar incelikle dokunulmalıdır.”

“Kimse yalnızca kendi başına yanlış yola sapmakla kalamaz; mutlaka başkasının yanlışının da hem nedeni hem öğütçüsü olur.”

“Öyleyse en çok yapılanın değil, bizim için yapılması en iyi olanın ne olduğunu araştıralım.”

“En yüksek iyi, talihin rastlantılarını küçümseyen ve erdemden hoşnutluk duyan bir zihindir.”

“Öyleyse mutlu insan, her şeyde doğru yargıda bulunabilen kişidir: Mutlu olan, içinde bulunduğu koşullar ne olursa olsun hâlinden hoşnut olan ve hayatının koşullarıyla dostça geçinendir.”

“İnsan ön yargısız olmalı ve dış şeylere yenik düşmemelidir: Yalnızca kendine hayranlık duymalı, kendi ruhuna güvenmeli ve hayatını, iyi talihe de kötü talihe de aynı ölçüde hazır olacak biçimde düzenlemelidir.”

“Öyleyse en yüksek iyinin zihnin bütünlüğü olduğunu cesaretle söyleyebilirsin: Çünkü uyumun ve birliğin bulunduğu yerde erdemler de bulunmalıdır; birbiriyle savaşan, kötü huylardır.”

“Öyleyse erdemin peşinden neyin uğruna gittiğimi bana sorduğunda yanılıyorsun; çünkü en yüksek olanın da üstünde bir şey arıyorsun.”

“Zevkin fazlası zararlıdır; ama erdem söz konusu olduğunda hiçbir türden aşırılıktan korkmamız gerekmez, çünkü ölçülülük erdemin kendisinde bulunur.”

“Neye sahip olursam olayım, onu ne açgözlülükle biriktireceğim ne de pervasızca saçıp savuracağım.”

“Hiçbir şeyi kamuoyu için yapmayacağım, her şeyi vicdanım için yapacağım: Ne zaman kendi başıma bir şey yapsam, onu yaparken Roma halkının gözlerinin üzerimde olduğuna inanacağım.”

“Yiyip içerken amacım doğanın isteklerini gidermek olacak, karnımı doldurup boşaltmak değil.”

“Kısacası, benim servetim bana aittir; sen ise servetine aitsin.”

“Öyleyse filozofların para sahibi olmasını yasaklamaktan vazgeç: Kimse bilgeliği yoksulluğa mahkûm etmemiştir.”

“Beni çok zengin bir adamın evine efendi olarak yerleştir; altın ve gümüş kap kacağın en sıradan işler için kullanıldığı bir yere koy; evimde bulunsalar bile benim bir parçam olmayan şeyler yüzünden kendimi daha değerli saymayacağım.”

“İnsanın çektiği acının gerçek nedenini itiraf etmekten utandığı ve çekingenliğin onu acılarını içine atmaya ittiği her durumda, dar bir yere kapatılmış, hiçbir çıkışı olmayan arzular birbirini boğar.”

“İyi bir yurttaşın hizmetleri asla boşa gitmez: Duyulmasıyla ve görülmesiyle, yüz ifadesiyle, el kol hareketleriyle, sessiz kararlılığıyla, hatta yürüyüşüyle bile yararlı olur.”

“Yine de önce kendimizi, sonra girişmeyi tasarladığımız işi, sonra da bu işi kimin için ya da kimlerle birlikte yürüteceğimizi incelemeliyiz.”

“Her şeyden önce insanın kendini doğru değerlendirmesi gerekir; çünkü genellikle yapabileceğimizden fazlasını yapabileceğimizi sanırız.”

“İnsanın zihnini yatkın olmadığı bir işe girişmeye zorlamasının hiçbir yararı yoktur: Doğaya karşı mücadele etmek boşunadır.”

“Dost olarak, olabildiğince güçlü arzulardan uzak insanları seçmeliyiz: Çünkü kötü huylar bulaşıcıdır; insandan yanındakine geçer ve onlara dokunanlara zarar verir.”

“Evrene bak: Tanrıların tamamen mülksüz olduklarını, her şeyi verdikleri hâlde hiçbir şeye sahip olmadıklarını göreceksin.”

“Hayatın her konumunda eğlence, dinlenme ve keyif bulacaksın; yeter ki kötülüklerden nefret etmek yerine onları hafife almaya razı ol.”

“Hiçbir durum, yansız bir zihnin onda hiçbir avuntu bulamayacağı kadar sefil olamaz.”

“Güçlüklere karşı sağduyuyu yardıma çağır: Sert olanı yumuşatmak, fazla dar olanı genişletmek, ağır yüklerin onları ustalıkla taşıyanın üzerine daha az bastırmasını sağlamak mümkündür.”

“Yüksek mevkilerdekileri de kıskanmayalım: Bize yüce görünen o doruklar dik ve sarptır.”

“Kötü bir yazardan geliyor diye iyi bir sözü aktarmaktan asla utanmayacağım.”

“Öyleyse bil ki hayattaki her konum geçicidir ve bir zamanlar herhangi birinin başına gelmiş olan, senin de başına gelebilir.”

“Başkalarının kanısıyla yönlendirilme kötülüğü içimize öyle derin kök salmıştır ki duyguların en yalını olan keder bile taklit edilmeye başlanır.”

“Yine de bu konuda ölçüyü gözetmeliyiz; çünkü sade yaşamakla derbederce yaşamak arasında büyük bir fark vardır.”

“İnsanların zihinleri dinlenmelidir: Dinlendikten sonra daha iyi ve daha dinç doğrulurlar.”

“Bir şeyi tutan elini gevşetmekle onu bırakıvermek arasında büyük bir fark vardır.”

“Önemli olan neye katlandığın değil, ona nasıl katlandığındır.”

“Hiç kesintiye uğramamış bir refah tek bir darbeye bile dayanamaz; ama talihsizlikleriyle aralıksız mücadele etmiş olanın acılarla derisi kalınlaşmıştır; hiçbir felakete boyun eğmez, düşse bile dizinin üstünde savaşmayı sürdürür.”

“Seni mutsuz sayıyorum, çünkü hiç mutsuz olmadın: Hayatını tek bir hasımla karşılaşmadan geçirdin; gücünün ne olduğunu kimse bilmeyecek, sen bile.”

“Sana yalvarırım, ölümsüz tanrıların zihnimize mahmuz gibi vurduğu şeylerden korkma: Talihsizlik, erdemin fırsatıdır.”

“Bütün aşırılıklar zararlıdır, ama rahatın aşırılığı en zararlısıdır; beyni etkiler, insanların zihnini boş hayallere sürükler, gerçekle yalanın sınırlarının üzerine kalın bir bulut yayar.”

“Tehlikeye alışmak, onu küçümsememize yol açar.”

“Alışkanlığın insanın doğasının bir parçası hâline getirdiği şeyde mutsuzluk yoktur: İnsanlar, ilk başta zorunluluğun itmesiyle yaptıkları şeyleri yavaş yavaş zevkle yapmaya başlar.”

“Bizi kader yönlendirir ve her insanın ömrünün ne kadar süreceği doğduğu ilk saatte belirlenir: Her neden daha önceki bir nedene bağlıdır; kamusal ya da özel, her şeyi tek bir uzun yazgı zinciri belirler.”

“Yaralanmaz olan, hiç darbe almayan değil, hiçbir zaman yaralanmayandır.”

“Oysa talih erdemi vermez; bu yüzden onu geri de almaz.”

“Erdem özgürdür, dokunulmazdır, yerinden oynatılamaz, sarsılamaz ve talihsizliklere karşı öylesine sertleşmiştir ki onlara yenik düşmek şöyle dursun, onlar karşısında bükülemez bile.”

“İyi insanlar kendi aralarında barış içindedir; kötüler ise iyilere de birbirlerine de aynı ölçüde zarar verir.”

“Kimileri yaşları, ak saçları ve insanların erişmek için dua ettiği öteki her şey hakkında bir şey duymak istemez.”

“Tam hayattan ayrılmamız gerekirken yaşamaya başlamak ne kadar geçtir!”

“Bu yüzden zamanımızı kullanmaktaki çabukluğumuz zamanın kendi çabukluğuyla yarışmalı ve ondan, hep akmayacak olan hızlı bir selden içer gibi içmeliyiz.”

“Hayatının bütün dönemlerini gözden geçirebilmek dingin ve huzurlu bir zihnin ayrıcalığıdır; oysa meşgul insanların zihinleri boyunduruk altındaki hayvanlar gibidir: Ne yana sapabilir ne de geriye bakabilirler.”

“Gerçek bilgelik, doğadan ayrılmamakta ve davranışlarımızı onun yasalarına ve örneğine göre biçimlendirmekte yatar.”

“En büyük kolaylıkla vazgeçebileceği şeyler dışında hiçbir şey için kimseye borçlu olmayan kişi ne kadar daha mutludur!”

“Bütün hayat bir köleliktir: Öyleyse herkes payına düşenle barışsın, ondan olabildiğince az yakınsın ve elinin erişebileceği her iyiye sarılsın.”

“Kılıcı kurbanının giysilerine takılıp hedefini ıskaladı diye kimse daha az haydut sayılmaz.”

“İnsanlar armağanlara ya da aylıklara büyük değer verir, onları elde etmek için emeklerini, hizmetlerini ya da özenlerini kiraya verirler: Kimse zamana değer vermez; onu hiçbir şeye mal olmuyormuş gibi çok daha cömertçe verirler.”

“Yine de hiçbir şey zihni vefalı ve tatlı bir dostluk kadar sevindirmez.”

“Kısa bir hayat almıyoruz, onu kısa kılan biziz; gün bakımından yoksul değil, savurganız.”

“İnsan bütün ömrünü yaşamayı öğrenmekle geçirmelidir; belki seni daha da çok şaşırtacak olansa şu: Bütün ömrünü ölmeyi öğrenmekle de geçirmelidir.”

“Ertelemek hayatın en büyük israfıdır: Günleri birer birer elimizden koparır ve ileriye dair bir şey vaat ederek şimdiyi alıp götürür.”

“Adaletin kılıcı, öfkeli bir insanın ellerinde yanlış yerdedir.”

“Hiçbir şey uzun süren belirsizlikten daha acı değildir; kimileri umutlarının söndürülmesine, ertelenmesinden daha iyi katlanabilir.”

“Kendini birkaç yazara adamak, birçoğuna şöyle bir göz gezdirmekten çok daha iyidir.”