เซเนกา ข้อคิด

“ความเลวอื่นอาจปิดบังและเลี้ยงไว้ในความลับได้ แต่ความโกรธเผยตัวอย่างเปิดเผยและปรากฏบนใบหน้า ยิ่งรุนแรงเท่าใด ก็ยิ่งเดือดพล่านออกมาให้เห็นชัดเท่านั้น”

“มนุษยชาติเกิดมาเพื่อช่วยเหลือกัน ความโกรธเกิดมาเพื่อทำลายกัน ฝ่ายแรกรักการอยู่ร่วมกัน ฝ่ายหลังรักความเหินห่าง”

“มีบางสิ่งที่จุดเริ่มต้นอยู่ในอำนาจของเรา แต่เมื่อเติบโตขึ้น มันกลับลากเราไปด้วยพลังของมันเองและไม่เหลือทางถอยให้เรา”

“คุณธรรมที่ไว้ใจได้มากที่สุดคือคุณธรรมที่พิจารณาตัวเองอย่างยาวนานและรอบคอบ ควบคุมตัวเอง และค่อย ๆ แสดงตัวอย่างสุขุมโดยตั้งใจ”

“เมื่อเรียกตัวเองว่าบริสุทธิ์ ทุกคนมองไปที่พยานภายนอกมากกว่ามโนธรรมของตนเอง”

“ไม่มีสิ่งใดไม่เหมาะกับผู้ลงโทษยิ่งกว่าความโกรธ เพราะการลงโทษจะยิ่งมีพลังแก้ไขพฤติกรรม หากคำตัดสินมาจากการพิจารณาอย่างรอบคอบ”

“แล้วจะมีอะไรไม่คู่ควรกับผู้มีปัญญายิ่งกว่าการปล่อยให้อารมณ์ของตนขึ้นอยู่กับความชั่วร้ายของผู้อื่น?”

“หากจะไม่โกรธคนแต่ละคน คุณต้องยกโทษให้คนทั้งหมด ต้องให้อภัยมนุษยชาติทั้งมวล”

“เราต้องต่อสู้อย่างอดทนยาวนานกับความชั่วร้ายที่ฝังแน่นและแพร่พันธุ์ ไม่ใช่เพื่อปราบมันให้สิ้น แต่เพียงเพื่อป้องกันไม่ให้มันครอบงำเรา”

“สิ่งใดที่ทำให้ผู้อื่นหวาดกลัว สิ่งนั้นย่อมหวาดกลัวเพื่อตัวมันเอง”

“ความเลวร้ายที่ทำให้เราทุกข์นั้นเยียวยาได้ และเพราะเราเกิดมาพร้อมความโน้มเอียงตามธรรมชาติไปสู่ความดี ธรรมชาติเองจะช่วยเราหากเราพยายามแก้ไขชีวิต”

“อะไรจะผ่อนคลายยิ่งกว่าจิตใจที่สงบ และอะไรจะเหน็ดเหนื่อยยิ่งกว่าความโกรธ?”

“ผู้มีปัญญาควรรู้จักประมาณ และเมื่อต้องทำสิ่งใดอย่างฉับไวสักหน่อย ก็ให้เรียกกำลังมาช่วย ไม่ใช่ความโกรธ”

“การเล่นก็มีประโยชน์เช่นกัน เพราะความเพลิดเพลินพอประมาณช่วยผ่อนคลายจิตใจและนำมันกลับสู่สมดุลที่เหมาะสม”

“เราควรปล่อยให้เวลาผ่านไปบ้างเสมอ เพราะเวลาจะเปิดเผยความจริง”

“การเชื่อสิ่งที่ได้ยินโดยง่ายก่อความเสียหายอย่างใหญ่หลวง บ่อยครั้งเราไม่ควรแม้แต่จะฟัง เพราะในบางกรณี การถูกหลอกยังดีกว่าระแวงว่าถูกหลอก”

“ดังนั้น ไม่มีสิ่งใดหล่อเลี้ยงความโกรธยิ่งกว่าความฟุ่มเฟือยที่เกินพอดีและไม่รู้จักพอ จิตใจควรได้รับการฝึกให้แข็งแกร่งผ่านความลำบาก เพื่อจะไม่รู้สึกกับแรงกระแทกที่ไม่รุนแรง”

“สมมติว่าเรากำลังถูกลงโทษ จงคิดไม่เพียงถึงสิ่งที่เรากำลังทนรับ แต่ถึงสิ่งที่เราได้ทำด้วย จงนั่งตัดสินชีวิตที่ผ่านมาของเรา”

“กฎแห่งหน้าที่ครอบคลุมกว้างไกลกว่ากฎหมายนัก!”

“อะไรจะอยุติธรรมยิ่งกว่าการแอบเชื่อแต่แสดงความโกรธอย่างเปิดเผย?”

“เช่นเดียวกับอวัยวะทุกส่วนที่ทำงานร่วมกัน เพราะการรักษาทุกส่วนให้ปลอดภัยเป็นประโยชน์ต่อทั้งร่างกาย มนุษย์ก็ควรละเว้นการทำร้ายกัน เพราะเกิดมาเพื่ออยู่ร่วมกัน”

“จิตใจยิ่งใหญ่ย่อมไม่เห็นความสำคัญของความอยุติธรรมที่ได้รับ การแก้แค้นที่แสดงความดูหมิ่นมากที่สุดคือการไม่เห็นว่าคู่ปรปักษ์มีค่าพอให้แก้แค้น”

“ไม่มีอะไรอยุติธรรมยิ่งกว่าการที่ใครต้องรับมรดกความบาดหมางของบิดา”

“หากใครโกรธคุณ จงตอบความโกรธของเขาด้วยการทำคุณให้ การทะเลาะที่มีเพียงฝ่ายเดียวย่อมล้มเลิกไป การต่อสู้ต้องมีคนสองคน”

“สง่างามกว่ามากเพียงใดที่จะสลัดความอยุติธรรมและคำดูหมิ่นทั้งหมดออกจากตัว ราวกับสวมเกราะที่อาวุธใดก็เจาะไม่เข้า เพราะการแก้แค้นคือการยอมรับว่าเราได้รับบาดแผล”

“ไม่มีหลักฐานแห่งจิตใจอันกว้างใหญ่ใดดีกว่าการที่ไม่มีสิ่งใดซึ่งเกิดขึ้นกับคุณทำให้คุณโกรธได้”

“ดังนั้น กิจการที่เราทำไม่ควรเล็กน้อยไร้ค่า แต่ก็ไม่ควรเกินตัวและบุ่มบ่าม อย่าให้ความหวังของเราออกไกลจากบ้าน อย่าพยายามทำสิ่งที่หากสำเร็จแล้วเราจะประหลาดใจกับความสำเร็จนั้นเอง”

“เมื่อใดที่ข้อโต้เถียงดูจะยืดเยื้อหรือรุนแรงกว่าปกติ จงยับยั้งตั้งแต่เริ่มแรก ก่อนที่มันจะสะสมกำลัง”

“ผู้คนไม่ได้ขุ่นเคืองในแบบเดียวกันทั้งหมด คุณจึงควรรู้ว่าจุดอ่อนของตนอยู่ตรงไหน เพื่อจะได้ปกป้องมันอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษ”

“คนที่พยายามรู้ว่าผู้อื่นพูดถึงตนอย่างไร และขุดคุ้ยเรื่องมุ่งร้ายแม้จะเล่ากันอย่างลับ ๆ ก็คือผู้ทำลายความสงบใจของตัวเอง”

“มนุษย์จำนวนมากสร้างเหตุขุ่นเคืองให้ตัวเอง ด้วยการเก็บความสงสัยไร้มูลไว้ในใจ หรือขยายเรื่องเล็กน้อยให้ใหญ่โต”

“จงเอาตัวเราไปอยู่ในที่ของคนที่เราโกรธ เวลานี้ความหลงว่าตนสำคัญเกินจริงทำให้เราโกรธง่าย และเราก็เต็มใจทำกับผู้อื่นในสิ่งที่ทนไม่ได้หากถูกทำกับตัวเอง”

“จงต่อสู้กับตัวเองอย่างเต็มกำลัง หากเอาชนะความโกรธไม่ได้ ก็อย่าปล่อยให้มันชนะคุณ คุณเริ่มมีชัยเหนือมันแล้วเมื่อมันไม่แสดงตัวและไม่ได้ระบายออกมา”

“ความคิดภายในของเราค่อย ๆ ได้รับอิทธิพลจากท่าทีภายนอกของเรา”

“อย่าตัดสินจากเวลาเพียงชั่วโมงเดียวหรือวันเดียว จงพิจารณาความโน้มเอียงทั้งหมดของจิตใจ แม้คุณยังไม่ได้ทำชั่ว แต่คุณก็สามารถทำได้”

“การเยียวยาบาดแผลดีกว่าการแก้แค้นเพียงใด?”

“คนที่ทุกข์ทรมานเมื่อเห็นใครมีชีวิตดีกว่าตน จะไม่มีวันมีชีวิตที่ดีได้เลย”

“ความต้องการสิ่งเดียวกัน ซึ่งควรเป็นสายใยแห่งมิตรภาพ กลับกลายเป็นต้นเหตุของการทะเลาะและความเกลียดชัง”

“ประสาทสัมผัสทั้งหมดของเราควรได้รับการฝึกให้เข้มแข็ง โดยธรรมชาติแล้วมันทนได้มาก ขอเพียงจิตใจไม่ตามใจจนมันอ่อนแอ”

“จิตใจแข็งแกร่งพอจะทนรับความเลวร้ายที่เตรียมพร้อมไว้แล้ว”

“จงทำให้มโนธรรมของเราสงบอย่างสมบูรณ์ แต่อย่าพยายามเรียกร้องความดีความชอบให้ตัวเอง”

“ชีวิตเป็นสิ่งที่ไม่อาจปล่อยให้สูญเปล่า และเราไม่มีเวลาส่วนเกินให้ทิ้งขว้าง”

“ลมหายใจที่เรารักนักหนานี้จะจากเราไปในไม่ช้า ระหว่างที่เรายังหายใจและอยู่ท่ามกลางเพื่อนมนุษย์ จงปฏิบัติต่อกันด้วยมนุษยธรรม อย่าเป็นสิ่งน่ากลัวหรืออันตรายต่อใคร”

“จิตใจที่ยิ่งใหญ่และดีงามย่อมปรารถนาการทำดีเอง ไม่ใช่ผลของการทำดี และยังแสวงหาคนดีแม้เคยพบคนเลวมาแล้ว”

“ไม่มีใครจดของขวัญของตนลงในสมุดบัญชี หรือเรียกร้องการตอบแทนตรงวันตรงเวลาเหมือนเจ้าหนี้จอมละโมบ”

“การทำคุณไม่ใช่สิ่งที่จับต้องได้ แต่เป็นสิ่งที่มีอยู่ในจิตใจเท่านั้น”

“เราเห็นคุณค่าสิ่งที่มาจากมือที่เต็มใจมากกว่าสิ่งที่มาจากมือที่เต็มด้วยทรัพย์นัก”

“สามัญสำนึกต้องนำทางการทำคุณของเรา เราต้องคำนึงถึงเวลา สถานที่ และอุปนิสัยของผู้รับ ซึ่งเป็นตุ้มน้ำหนักบนตาชั่งที่ทำให้ของขวัญของเราได้รับการต้อนรับดีหรือไม่ดี”

“ที่จริง คนมากมายใจกว้างเพราะขาดความหนักแน่น”

“การตำหนิใครขณะกำลังช่วยเหลือเขาคือความบ้าล้วน ๆ เป็นการผสมคำดูหมิ่นลงในความเอื้อเฟื้อของคุณ”

“การกล่าวถึงความช่วยเหลือที่ตนเคยให้ซ้ำ ๆ ทำร้ายความรู้สึกของเพื่อนเรา”

“จงหลีกเลี่ยงการโอ้อวดอันไร้สาระ จงเงียบและให้การกระทำพูดแทนเรา”

“เราควรมองถึงปลายทางของการทำคุณเช่นเดียวกับจุดเริ่มต้น และไม่เพียงให้สิ่งที่ผู้คนยินดีรับ แต่ให้สิ่งที่ในภายหลังพวกเขาจะยินดีที่ได้รับด้วย”

“คนที่ดีที่สุดคือผู้ให้โดยเต็มใจ ไม่เคยเรียกร้องการตอบแทน และยินดีเมื่อได้รับตอบแทน เพราะเขาลืมสิ่งที่ให้ไปแล้วจริง ๆ จึงรับสิ่งตอบแทนราวกับเป็นของขวัญ”

“จงพิจารณาว่า เราควรระมัดระวังในการเลือกผู้ที่เราจะติดค้างบุญคุณยิ่งกว่าการเลือกผู้ที่เราจะให้หรือไม่”

“คุณต้องให้เสรีภาพในการตัดสินใจแก่ฉันก่อน แล้วจึงให้ความช่วยเหลือของคุณ”

“ผู้รับความช่วยเหลือด้วยความกตัญญู ได้ตอบแทนส่วนแรกไปแล้ว”

“ไม่จำเป็นต้องใช้คำพูด หากเรารู้สึกอย่างที่ควรรู้สึก ความขอบคุณจะปรากฏบนใบหน้าเราเอง”

“เราจะไม่มีวันขาดเรื่องให้บ่น หากมองความช่วยเหลือที่ได้รับแต่ในด้านร้าย”

“คนที่จิตใจจดจ่ออยู่แต่กับสิ่งที่หวังจะได้ ย่อมดูแคลนทุกสิ่งที่เป็นของตนอยู่แล้ว”

“ไม่มีใครอิจฉาและรู้สึกขอบคุณได้ในเวลาเดียวกัน เพราะคนอิจฉามักบ่นและเศร้าหมอง ส่วนคนรู้คุณย่อมเบิกบาน”

“สิ่งดีในปัจจุบันยังไม่สมบูรณ์เต็มที่ อาจมีโชคร้ายมาขัดจังหวะ อนาคตยังค้างคาและไม่แน่นอน แต่สิ่งที่ผ่านไปแล้วถูกเก็บไว้อย่างปลอดภัย”

“ความกตัญญูไม่สมควรได้รับคำชม เว้นแต่การอกตัญญูจะทำได้โดยปลอดภัย”

“ความช่วยเหลือบางอย่างทำให้ผู้ให้เสียไปมาก บางอย่างมีค่ามากสำหรับผู้รับแต่ผู้ให้ไม่ต้องเสียอะไรเลย”

“ความช่วยเหลือหนึ่งครั้งทำให้คนกตัญญูยินดีตลอดไป แต่ทำให้คนอกตัญญูพอใจเพียงชั่วครู่”

“แต่มีใครสูงส่งจนโชคชะตาไม่อาจทำให้ต้องพึ่งความช่วยเหลือแม้จากผู้ต่ำต้อยที่สุดได้เล่า?”

“มนุษย์ทุกคนสืบเชื้อสายจากต้นกำเนิดเดียวกัน ไม่มีใครเกิดมาสูงส่งกว่าใคร เว้นแต่จะมีอุปนิสัยสูงส่งกว่าและเหมาะแก่การทำความดีมากกว่า”

“ดังนั้น ไม่ว่าคุณจะกล่าวถึงธรรมชาติ ชะตากรรม หรือโชคชะตา ทั้งหมดนี้คือชื่อของพระเจ้าองค์เดียวกันที่ใช้อำนาจในรูปแบบต่างกัน”

“ไม่ควรทำสิ่งใดโดยปราศจากเหตุผล การทำคุณที่ทำโดยไม่มีเหตุผลไม่ใช่การทำคุณอย่างแท้จริง เพราะเหตุผลอยู่คู่กับการกระทำที่มีเกียรติทุกอย่าง”

“ธรรมชาติมอบประโยชน์ยิ่งใหญ่นี้แก่เราทุกคน คือแสงแห่งคุณธรรมส่องเข้าไปในจิตใจของทุกคนอย่างเท่าเทียม แม้ผู้ไม่เดินตามคุณธรรมก็ยังมองเห็นมัน”

“เราพึ่งสิ่งใดเพื่อความปลอดภัย หากไม่ใช่การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน?”

“การรู้คุณให้ประโยชน์ แต่ฉันจะรู้คุณแม้มันจะทำให้ฉันเสียหาย”

“การทำคุณแก่คนเลวด้วยเพื่อให้ได้ทำคุณแก่คนดี ดีกว่าการให้คนดีน้อยเกินไปเพราะกลัวคนเลวจะได้ประโยชน์”

“ผู้มีปัญญาพิจารณาทั้งสองด้าน เขารู้ว่าความผิดพลาดมีพลังมากเพียงใด เรื่องของมนุษย์ไม่แน่นอนเพียงใด และมีอุปสรรคต่อความสำเร็จของแผนการมากเพียงใด”

“การปกครองชนชาติป่าเถื่อนที่ไม่ยอมทนต่อการควบคุมของต่างชาติ ยังง่ายกว่าการยับยั้งจิตใจตนเองและรักษามันให้อยู่ในการควบคุมของตน”

“การหยุดทำผิดต่อใครไม่ใช่การทำคุณแก่เขา และการยกภาระที่คุณเองเคยวางให้เขาแบกออกไป ก็ไม่มีวันนับเป็นความช่วยเหลืออันดีได้”

“ไม่มีใครได้รับการยกย่องจากโชคชะตาให้สูงส่งจนไม่ต้องการเพื่อน ยิ่งไม่ขาดสิ่งใด เขาก็ยิ่งต้องการเพื่อน”

“หากคุณมีประโยชน์ต่อเพื่อนเฉพาะตอนเขาลำบาก และกลายเป็นส่วนเกินเมื่อทุกอย่างราบรื่น คุณก็ประเมินคุณค่าตัวเองต่ำเกินไป”

“ผู้คิดเรื่องตอบแทนบุญคุณมากเกินไป ย่อมคิดว่าเพื่อนของตนสนใจการได้รับตอบแทนมากเกินไปเช่นกัน”

“ไม่มีใครที่เคยตั้งใจศึกษาปรัชญาจะกลายเป็นคนชั่วอย่างสิ้นเชิงได้ จิตใจของเขาถูกย้อมด้วยปรัชญาลึกซึ้งจนสีสันนั้นไม่มีวันถูกทำลายและทำให้ดำมืดไปทั้งหมด”

“คุณจะทำให้เพื่อนเป็นคนดีขึ้นด้วยการอดทนต่อเขา แต่การตำหนิเขาจะทำให้เขาเลวลงทุกครั้ง”

“เพื่อนของเราไม่ใช่คนอย่างที่เราหวังไว้ ถึงกระนั้น จงให้เราคงเป็นคนเดิมอย่างที่เคยเป็น ต่างจากเขา”

“แม้ในกรณีของความช่วยเหลือที่ดูเหมือนสูญเปล่า ความอ่อนโยนก็ยังทำประโยชน์ได้มาก บาดแผลของจิตใจควรได้รับการดูแลอย่างทะนุถนอมเช่นเดียวกับบาดแผลของร่างกาย”

“ไม่มีใครเดินผิดทางเพียงลำพังเท่านั้น เขาย่อมกลายเป็นทั้งเหตุและผู้ชี้แนะให้ผู้อื่นทำผิดด้วย”

“ดังนั้น จงค้นหาว่าสิ่งใดดีที่สุดที่เราควรทำ ไม่ใช่สิ่งใดที่คนส่วนใหญ่ทำกัน”

“ความดีสูงสุดคือจิตใจที่ไม่เห็นความสำคัญของความผันผวนแห่งโชคชะตา และยินดีในคุณธรรม”

“ดังนั้น ผู้มีความสุขคือผู้ตัดสินทุกสิ่งได้อย่างถูกต้อง ผู้มีความสุขคือผู้พอใจและเป็นมิตรกับเงื่อนไขชีวิตของตนในสถานการณ์ปัจจุบัน ไม่ว่ามันจะเป็นเช่นใด”

“คนเราควรปราศจากอคติและไม่ถูกสิ่งภายนอกพิชิต ควรชื่นชมเพียงตัวเอง เชื่อมั่นในจิตใจตน และจัดชีวิตให้พร้อมรับทั้งโชคดีและโชคร้ายอย่างเท่าเทียม”

“คุณจึงประกาศอย่างมั่นใจได้ว่า ความดีสูงสุดคือความเป็นหนึ่งเดียวของจิตใจ เพราะที่ใดมีความสอดคล้องและเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ที่นั่นย่อมมีคุณธรรม มีแต่ความเลวเท่านั้นที่ทำสงครามกันเอง”

“คุณจึงเข้าใจผิดเมื่อถามว่าฉันแสวงหาคุณธรรมเพื่ออะไร เพราะคุณกำลังมองหาบางสิ่งที่อยู่เหนือสิ่งสูงสุด”

“ความเพลิดเพลินมากเกินไปเป็นโทษ แต่สำหรับคุณธรรม เราไม่ต้องกลัวความเกินพอดีใด ๆ เพราะความพอประมาณอยู่ในตัวคุณธรรมเอง”

“ไม่ว่าฉันจะครอบครองสิ่งใด ฉันจะไม่กักตุนอย่างโลภมากหรือผลาญทิ้งอย่างไม่ยั้งคิด”

“ฉันจะไม่ทำสิ่งใดเพราะความเห็นของคนทั่วไป แต่จะทำทุกสิ่งเพราะมโนธรรม เมื่อทำอะไรเพียงลำพัง ฉันจะเชื่อว่าสายตาของชาวโรมันกำลังมองฉันขณะทำมัน”

“ในการกินดื่ม เป้าหมายของฉันคือสนองความต้องการตามธรรมชาติ ไม่ใช่เติมท้องให้เต็มแล้วทำให้ว่าง”

“กล่าวโดยย่อ ทรัพย์สินของฉันเป็นของฉัน แต่คุณเป็นของทรัพย์สินของคุณ”

“เลิกห้ามนักปรัชญามีเงินเสียที ไม่มีใครตัดสินให้ปัญญาต้องอยู่กับความยากจน”

“ให้ฉันเป็นเจ้าของบ้านของคนมั่งคั่งยิ่ง ให้ฉันอยู่ในที่ซึ่งใช้ภาชนะทองและเงินแม้ในกิจธุระธรรมดาที่สุด ฉันก็จะไม่ยกตัวเองให้สูงขึ้นเพราะสิ่งเหล่านั้น แม้มันอยู่ในบ้านฉัน ก็ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของฉัน”

“ทุกครั้งที่คนเราอายจะยอมรับสาเหตุแท้จริงของความทุกข์ และความกระดากใจทำให้ผลักความทุกข์เข้าข้างใน ความปรารถนาที่อัดแน่นอยู่ในที่แคบโดยไม่มีทางระบายย่อมบีบรัดกันจนหายใจไม่ออก”

“การรับใช้ส่วนรวมของพลเมืองดีไม่เคยสูญเปล่า เขาทำความดีด้วยการที่ผู้อื่นได้ยินและเห็นเขา ด้วยสีหน้า ท่าทาง ความแน่วแน่อันเงียบงัน และแม้แต่การเดินของเขา”

“อย่างไรก็ตาม เราควรสำรวจตัวเองก่อน จากนั้นสำรวจงานที่ตั้งใจจะทำ แล้วจึงสำรวจผู้ที่เราทำงานเพื่อเขาหรือร่วมกับเขา”

“เหนือสิ่งอื่นใด เราจำเป็นต้องประเมินตัวเองตามจริง เพราะตามปกติเรามักคิดว่าทำได้มากกว่าความสามารถที่มี”

“การฝืนใจตัวเองให้ทำงานที่ไม่เหมาะกับตนไม่ก่อประโยชน์ การดิ้นรนต้านธรรมชาตินั้นสูญเปล่า”

“เราควรเลือกเพื่อนที่ปราศจากความปรารถนารุนแรงให้มากที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ เพราะความเลวติดต่อกันได้ แพร่จากคนหนึ่งสู่คนใกล้ตัว และทำร้ายผู้ที่สัมผัสมัน”

“จงมองจักรวาล คุณจะเห็นเหล่าเทพเจ้าปราศจากทรัพย์สินโดยสิ้นเชิง ไม่ครอบครองสิ่งใด ทั้งที่เป็นผู้มอบทุกสิ่ง”

“ในทุกฐานะของชีวิต คุณจะพบความสนุก การผ่อนคลาย และความเพลิดเพลิน ขอเพียงคุณยอมมองความเลวร้ายเป็นเรื่องเบาแทนที่จะเกลียดมัน”

“ไม่มีสภาพใดเลวร้ายถึงขนาดที่จิตใจอันเป็นกลางจะหาสิ่งชดเชยในนั้นไม่ได้เลย”

“จงเรียกวิจารณญาณมาช่วยรับมือความยากลำบาก สิ่งแข็งกระด้างทำให้อ่อนลงได้ สิ่งแคบเกินไปขยายได้ และภาระหนักจะกดทับเบาลงเมื่อผู้แบกรู้วิธีแบก”

“อย่าอิจฉาผู้ที่อยู่ในตำแหน่งสูง ที่สูงซึ่งเรามองว่าสูงส่งนั้นชันและขรุขระ”

“ฉันจะไม่มีวันอายที่จะยกคำกล่าวดี ๆ มาอ้าง เพียงเพราะมันมาจากผู้เขียนที่เลว”

“จงรู้ไว้ว่า ทุกฐานะของชีวิตล้วนชั่วคราว และสิ่งใดที่เคยเกิดกับใคร ก็อาจเกิดกับคุณได้เช่นกัน”

“ความเลวร้ายของการถูกความเห็นผู้อื่นนำทางหยั่งรากในตัวเราลึกเสียจน แม้แต่ความเศร้า ซึ่งเป็นอารมณ์ที่เรียบง่ายที่สุด ก็เริ่มถูกเสแสร้งขึ้นมา”

“ถึงกระนั้น เราต้องรู้จักพอประมาณในเรื่องนี้ เพราะการใช้ชีวิตเรียบง่ายกับการใช้ชีวิตมักง่ายสกปรกนั้นต่างกันมาก”

“จิตใจคนเราควรได้ผ่อนคลาย หลังพักแล้วมันจะลุกขึ้นมาดีขึ้นและมีพลังยิ่งขึ้น”

“การคลายมือที่จับสิ่งหนึ่งอยู่กับการปล่อยมันไปนั้นต่างกันมาก”

“สิ่งสำคัญไม่ใช่ว่าคุณทนรับอะไร แต่คือคุณทนรับมันอย่างไร”

“ความรุ่งเรืองที่ไม่เคยขาดช่วงทนแรงกระแทกแม้ครั้งเดียวไม่ได้ แต่ผู้ต่อสู้กับโชคร้ายไม่หยุดหย่อนมีผิวหนาขึ้นจากความทุกข์ ไม่ยอมแพ้ต่อหายนะใด และแม้ล้มลงก็ยังคุกเข่าสู้ต่อ”

“ฉันเห็นว่าคุณโชคร้ายเพราะคุณไม่เคยโชคร้ายเลย คุณผ่านชีวิตมาโดยไม่พบคู่ต่อสู้ ไม่มีใครจะรู้กำลังของคุณ แม้แต่คุณเอง”

“ขออย่าหวาดกลัวสิ่งที่เหล่าเทพเจ้าอมตะใช้กระตุ้นจิตใจเราราวกับเดือยกระตุ้นม้าเลย โชคร้ายคือโอกาสของคุณธรรม”

“ความเกินพอดีทุกอย่างเป็นโทษ แต่ความสบายเกินพอดีเป็นโทษที่สุด มันกระทบสมอง พาจิตใจมนุษย์ไปสู่จินตนาการไร้สาระ และแผ่เมฆหนาปกคลุมเส้นแบ่งระหว่างจริงกับเท็จ”

“ความคุ้นเคยกับอันตรายทำให้เราไม่เห็นมันน่ากลัว”

“ไม่มีความทุกข์ในสิ่งที่ความเคยชินทำให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติเรา ผู้คนค่อย ๆ พบความเพลิดเพลินในการทำสิ่งที่ตอนแรกต้องทำเพราะความจำเป็น”

“ชะตากรรมนำทางเรา อายุขัยของทุกคนถูกกำหนดตั้งแต่ชั่วโมงแรกที่เกิด ทุกเหตุขึ้นอยู่กับเหตุก่อนหน้า สายโซ่ชะตากรรมอันยาวสายเดียวกำหนดทุกสิ่ง ทั้งเรื่องส่วนรวมและส่วนตัว”

“สิ่งที่คงกระพันไม่ใช่สิ่งที่ไม่เคยถูกตี แต่คือสิ่งที่ไม่เคยได้รับบาดแผล”

“โชคชะตาไม่ได้มอบคุณธรรมให้ ดังนั้นจึงไม่อาจพรากมันไป”

“คุณธรรมเป็นอิสระ ล่วงละเมิดไม่ได้ ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นคลอน และแข็งแกร่งต่อโชคร้ายจนมันไม่อาจทำให้โค้งงอได้ ยิ่งไม่ต้องพูดถึงการเอาชนะ”

“คนดีอยู่อย่างสงบต่อกัน ส่วนคนเลวทำร้ายทั้งคนดีและกันเองไม่ต่างกัน”

“บางคนไม่อยากได้ยินเรื่องอายุ ผมหงอก และสิ่งอื่นทั้งหมดที่ผู้คนภาวนาให้ตนมีชีวิตไปถึง”

“ช่างสายเหลือเกินที่จะเริ่มต้นชีวิตในตอนที่เราต้องจากมันไปแล้ว!”

“ดังนั้น ความรวดเร็วในการใช้เวลาของเราควรแข่งกับความรวดเร็วของเวลาเอง และเราควรดื่มด่ำมันเหมือนดื่มจากกระแสน้ำเชี่ยวที่จะไม่ได้ไหลอยู่ตลอดไป”

“การทบทวนชีวิตทุกช่วงเป็นสิทธิพิเศษของจิตใจที่สงบนิ่ง แต่จิตใจของคนที่ยุ่งอยู่เสมอเหมือนสัตว์ใต้แอก ไม่อาจเบนไปด้านข้างหรือเหลียวกลับหลังได้”

“ปัญญาที่แท้จริงอยู่ที่การไม่ละทิ้งธรรมชาติ และการหล่อหลอมพฤติกรรมของเราให้เป็นไปตามกฎและแบบอย่างของธรรมชาติ”

“ผู้ที่ไม่ติดค้างใครในสิ่งใดเลย นอกจากสิ่งที่ตนสละได้อย่างง่ายดายที่สุด ย่อมมีความสุขกว่ามากเพียงใด!”

“ชีวิตทั้งหมดคือความเป็นทาส ดังนั้น แต่ละคนจงยอมรับชะตาของตน บ่นให้น้อยที่สุด และคว้าเอาสิ่งดีใดก็ตามที่อยู่ในระยะเอื้อม”

“คนคนหนึ่งไม่ได้เป็นโจรน้อยลง เพียงเพราะดาบของเขาติดเสื้อผ้าเหยื่อจนพลาดเป้า”

“ผู้คนให้ค่าของขวัญหรือเงินเลี้ยงชีพอย่างสูง และให้เช่าแรงงาน การรับใช้ หรือความเอาใจใส่เพื่อให้ได้มันมา แต่ไม่มีใครเห็นค่าเวลา พวกเขาให้เวลาอย่างง่ายดายกว่ามาก ราวกับมันไม่มีต้นทุน”

“ถึงกระนั้น ไม่มีสิ่งใดทำให้จิตใจชื่นบานเท่ามิตรภาพที่ซื่อสัตย์และน่ารื่นรมย์”

“เราไม่ได้รับชีวิตที่สั้นมา แต่เราทำให้มันสั้นเอง และเราไม่ได้ยากจนในวันเวลา แต่เราใช้มันอย่างสุรุ่ยสุร่าย”

“ต้องใช้ชีวิตทั้งชีวิตเรียนรู้ว่าจะมีชีวิตอยู่อย่างไร และที่อาจทำให้คุณประหลาดใจยิ่งกว่า ต้องใช้ชีวิตทั้งชีวิตเรียนรู้ว่าจะตายอย่างไร”

“การผัดวันประกันพรุ่งคือการสูญเปล่าที่ใหญ่ที่สุดของชีวิต มันบีบเอาวันแล้ววันเล่าไปจากเรา และพรากปัจจุบันไปด้วยการสัญญาถึงบางสิ่งในภายหน้า”

“ดาบแห่งความยุติธรรมไม่ควรอยู่ในมือของคนที่กำลังโกรธ”

“ไม่มีสิ่งใดขมขื่นไปกว่าความไม่แน่นอนที่ยืดเยื้อ บางคนทนรับการที่ความหวังของตนถูกดับลงได้ดีกว่าการที่มันถูกผัดผ่อนออกไป”

“การอุทิศตนให้นักเขียนเพียงไม่กี่คนดีกว่ามาก เมื่อเทียบกับการอ่านนักเขียนจำนวนมากแบบผ่าน ๆ”