Enkheiridion

“Kendi kötü durumu için başkalarını suçlamak, eğitimsiz bir insanın işidir; suçu kendine yüklemek, eğitimine başlamış birinin işidir; ne başkasını ne de kendini suçlamak ise eğitimi tamamlanmış birinin işidir.”

“Unutma ki seni inciten, sana hakaret eden ya da vuran kişi değil, bu şeylerin incitici olduğu yolundaki kanındır. Öyleyse biri seni kızdırdığında, bilmelisin ki seni kızdıran kendi kanındır.”

“Eğitimsiz kişinin hâli ve belirgin özelliği şudur: Yararı (çıkarı) da zararı da asla kendinden değil, dış şeylerden bekler. Filozofun hâli ve belirgin özelliği ise şudur: Bütün yararı ve bütün zararı kendinden bekler.”

“Kimi şeyler bize bağlıdır, kimileri değildir.”

“Bize bağlı olan şeyler doğaları gereği özgürdür, ne kısıtlanabilir ne de engellenebilir; bize bağlı olmayanlar ise güçsüzdür, köledir, kısıtlanabilir, başkalarının elindedir.”

“İnsanları tedirgin eden, olup biten şeyler değil, o şeyler hakkındaki kanılardır; örneğin ölüm korkunç bir şey değildir, öyle olsaydı Sokrates’e de öyle görünürdü; korkunç olan, ölümün korkunç olduğu yolundaki kanıdır.”

“Öyleyse özgür olmak isteyen, başkalarına bağlı olan hiçbir şeyi ne istesin ne de ondan kaçınsın: Bu kurala uymazsa köle olmaktan kurtulamaz.”

“Çünkü senin görevin, sana verilen rolü iyi oynamaktır; rolü seçmek ise başkasına düşer.”

“Kazanmanın sana bağlı olmadığı hiçbir yarışmaya girmezsen yenilmez olabilirsin.”

“Çünkü iyinin özü bize bağlıysa, içimizde ne hasede ne de kıskançlığa yer kalır.”

“Şunu da unutma: Aynı ilkelere bağlı kalırsan, önce seninle alay eden bu insanlar sonra sana hayran olacaklar; ama onlara yenik düşersen, iki kat alay konusu olacaksın.”

“Hem kim, kendinde olmayanı bir başkasına verebilir ki?”

“Hem para kazanıp hem de alçak gönüllü, vefalı ve yüce gönüllü kalabileceksem, yolunu göster, kazanayım.”

“Her eylemde önce gelenleri ve ardından gelenleri incele; eyleme ancak böyle geç.”

“Çünkü doğa farklı insanları farklı şeyler için biçimlendirmiştir.”

“Öyleyse zarar gördüğünü düşünen birinin, zararın nedeni saydığı şeyden hoşnut olması imkânsızdır; tıpkı zararın kendisinden hoşnut olmanın imkânsız olduğu gibi.”

“Hemen kendine, hem yalnızken hem de insanlarla karşılaştığında uyacağın bir karakter ve bir duruş belirle.”

“Genel kural sessizlik olsun; ya da yalnızca gerekli olan, az sözle söylensin.”

“Biriyle, özellikle de daha yüksek mevkide sayılanlardan biriyle görüşeceğin zaman, böyle bir durumda Sokrates’in ya da Zenon’un ne yapacağını gözünün önüne getir; o zaman fırsatı gerektiği gibi kullanmakta hiç zorlanmazsın.”

“Çünkü yapılması doğru değilse, o işi yapmaktan kaçın; ama doğruysa, haksız yere kusur bulacak olanlardan neden korkuyorsun?”

“Yürürken nasıl bir çiviye basmamaya ya da ayağını burkmamaya dikkat ediyorsan, kendi yönetici ilkene zarar vermemeye de öyle dikkat et; bu kurala her eylemde uyarsak, eyleme daha güvenle gireriz.”

“Şu akıl yürütmeler birbirini tutmaz: Senden daha zenginim, öyleyse senden daha iyiyim; senden daha güzel konuşurum, öyleyse senden daha iyiyim.”

“Biri sana hiçbir şey bilmediğini söylediğinde buna içerlemiyorsan, emin ol ki (felsefenin) işine başlamışsın.”

“Kim senin hakkında ne söylerse söylesin, kulak asma; çünkü bu senin işin değildir.”

“Karşına zahmetli ya da hoş, şanlı ya da itibarsız bir şey çıktığında, unutma ki yarışma şimdi, Olimpiyat oyunları şimdi ve ertelenemezler; ilerlemenin yitirilmesi ya da korunması da tek bir yenilgiye, tek bir boyun eğişe bağlıdır.”

“Hastalık beden için bir engeldir, ama irade kendisi öyle seçmedikçe irade için değildir. Topallık bacak için bir engeldir, ama irade için değil.”

“Hiçbir durumda kendine filozof deme ve eğitimsizler arasında kuramlar (felsefi kurallar, öğütler) üzerine çok konuşma; onlardan çıkanı yap. Örneğin bir şölende insanın nasıl yemesi gerektiğini söyleme, nasıl yemen gerekiyorsa öyle ye.”

“Olayların istediğin gibi olmasını isteme; dileğin, olayların oldukları gibi olması olsun, o zaman huzur bulursun.”

“Öyleyse her sert izlenimi şu sözlerle karşılamayı kendine iş edin: ‘Sen yalnızca bir izlenimsin, hiç de göründüğün şey değilsin.’”

“Bir testiyi seviyorsan, bir testiyi sevdiğini söyle; o zaman kırıldığında tedirgin olmazsın. Çocuğunu ya da karını öperken, kendine bir insanı öptüğünü söyle; çünkü o zaman ölüm onu vurduğunda tedirgin olmazsın.”

“Hiçbir şey için ‘Onu yitirdim’ deme; ‘Onu geri verdim’ de. Çocuğun mu öldü? Geri verildi.”

“Her şeyin iki kulpu vardır: biri onu taşıyabileceğin, öteki taşıyamayacağın.”

“Unutma ki bir oyunda oyuncusun ve oyunun nasıl olacağını Oyun Yazarı seçer: Kısa olmasını isterse kısadır; uzun olmasını isterse uzundur.”

“Biri sana falancanın senin hakkında kötü konuştuğunu söylerse, söylediklerine karşı kendini savunma; şöyle yanıt ver: ‘Öteki kusurlarımı bilmiyormuş, yoksa yalnızca bunlardan söz etmezdi.’”

“Biri sana kötü söz söylediğinde ya da kötülük ettiğinde, bunu kendisine uygun olduğunu düşündüğü için yaptığını ya da söylediğini unutma. Onun, sana iyi görüneni izlemesi mümkün değildir; ancak kendisine iyi görüneni izleyebilir.”

“Bir zevki gözünün önüne getirdiğinde, öteki hayaller gibi seni sürükleyip götürmemesine dikkat et. Biraz bekle, kendine bir soluk ver. Sonra iki şeyi hatırla: o zevkin tadını ne kadar süre çıkaracağını ve sonra ne kadar süre pişmanlık duyup kendine sövüp sayacağını.”

“Bu yüzden ilk çaban, izlenimlerinin seni sürükleyip götürmesine izin vermemek olsun. Çünkü bir kez zaman kazanıp erteleyebilirsen, kendine hâkim olmayı daha kolay bulursun.”

“Bir gün dış şeylere yönelip bir başkasını hoşnut etmeyi arzulayacak olursan, bil ki hayatının planını yitirmişsin.”

“İlerlemek istiyorsan, dış şeylerde aptal ve saf görünmeye razı olmalısın; insanların bir şey bildiğini düşünmesini isteme, biri seni önemli biri sanırsa da kendinden kuşkulan.”

“Tek bir insan olmalısın, iyi ya da kötü; ya yönetici ilkeni ya da dışsal donanımlarını geliştirmelisin; ya içindeki insanla ya da dış şeylerle uğraşmalısın.”

“Her insanın bedeni, malının mülkünün ölçüsüdür; tıpkı ayağın ayakkabının ölçüsü olması gibi. Bu sınıra bağlı kalırsan doğru ölçüyü korursun; onu aşarsan, sonunda kaçınılmaz olarak bir uçurumdan aşağı sürüklenirsin.”

“Biri çabuk yıkanıyorsa, kötü yıkandığını değil, çabuk yıkandığını söyle. Biri çok şarap içiyorsa, kötü içtiğini değil, çok içtiğini söyle. Çünkü onu hangi yargının harekete geçirdiğine karar vermeden, kötü davrandığını nereden bileceksin?”

“Bir damla yağın mı döküldü? Bir yudum şarabın mı çalındı? Kendine şöyle de: ‘Tutkusuzluk için ödenen bedel budur, dingin bir zihnin bedeli budur.’”

“Gücünü aşan bir rolü oynamaya kalkışırsan, yalnızca o rolde rezil olmakla kalmaz, başarıyla üstlenebileceğin rolü de ihmal etmiş olursun.”

“Bedenin işleriyle uzun uzun uğraşmak, idmanı, yemeyi, içmeyi ve öteki bedensel işlevleri uzatmak, ağır kavrayışlı bir zihnin belirtisidir. Bunlar ikincil işler olarak yapılmalı; bütün dikkatin zihne verilmelidir.”

“Sade hayatı benimsediğinde bununla övünme; yalnızca su içen biriysen, her fırsatta ‘Ben yalnızca su içerim’ deme. Bir gün kendini zahmetle çalıştırmak istersen de bunu kendine sakla ve gösterişe dökme.”

“Başına bir şey geldiğinde, kendine dönüp onunla başa çıkmak için hangi yetiye sahip olduğunu sormayı her zaman unutma.”

“Büyük bir adamı ziyarete gittiğinde, onu evde bulamayacağını, içeri alınmayacağını, kapıların yüzüne çarpılacağını, seni hiç umursamayacağını düşünerek zihnini hazırla.”

“Konuşmalarında kendi yaptıklarından ya da serüvenlerinden sık sık ve ölçüsüzce söz etmekten kaçın; çünkü başkaları senin başından geçenleri dinlemekten, senin serüvenlerini anlatmaktan aldığın zevki almazlar.”

“Peki gerçekte hangisini yeğlersin? Parayı mı, yoksa vefalı, alçak gönüllü bir dostu mu?”

“Ölümü, sürgünü ve korkunç görünen her şeyi, ama en çok da ölümü, her gün gözünün önünde tut; o zaman düşüncelerini asla alçak olana yöneltmez ve hiçbir şeyi ölçüsüzce arzulamazsın.”

“Henüz Sokrates değilsen bile, bir Sokrates olmak isteyen biri gibi yaşamalısın.”

“Çok gülme, pek çok şeye gülme, kendini tutmadan gülme.”

“Unutma ki hayatta, bir şölende nasıl davranırsan öyle davranmalısın. Bir yemek dolaştırılır ve sana gelir; elini uzat ve nazikçe al. Yanından geçip gider; onu durdurma.”