Handboekje

‘Wie slecht onderricht is, geeft anderen de schuld van zijn eigen slechte toestand; wie begonnen is onderricht te krijgen, geeft zichzelf de schuld; en wie zijn onderricht voltooid heeft, geeft noch een ander, noch zichzelf de schuld.’

‘Bedenk dat je niet gekrenkt wordt door wie je beledigt of slaat, maar door je mening dat die dingen krenkend zijn. Als iemand je dus tergt, moet je weten dat het je eigen mening is die je heeft getergd.’

‘De toestand en het kenmerk van een ongeschoold mens zijn deze: hij verwacht nooit nut (voordeel) of schade van zichzelf, maar van de uiterlijke dingen. De toestand en het kenmerk van een filosoof zijn deze: hij verwacht al het voordeel en alle schade van zichzelf.’

‘Sommige dingen liggen in onze macht, andere niet.’

‘En de dingen die in onze macht liggen, zijn van nature vrij, niet onderworpen aan dwang of belemmering; maar de dingen die niet in onze macht liggen, zijn zwak, slaafs, onderworpen aan dwang, in de macht van anderen.’

‘Niet de dingen die gebeuren verontrusten de mensen, maar de meningen over die dingen; de dood bijvoorbeeld is niets verschrikkelijks, want anders zou hij Socrates ook zo zijn voorgekomen; maar de mening over de dood dat hij verschrikkelijk is, dát is het verschrikkelijke.’

‘Wie dus vrij wil zijn, laat hij niets wensen en niets vermijden wat van anderen afhangt; houdt hij zich niet aan deze regel, dan moet hij wel een slaaf zijn.’

‘Want dit is jouw plicht: de rol die je gegeven is goed te spelen; maar de rol kiezen is aan een ander.’

‘Je kunt onoverwinnelijk zijn als je geen enkele strijd aangaat waarin het niet in je macht ligt te winnen.’

‘Want als het wezen van het goede in onze macht ligt, zullen afgunst noch jaloezie in ons een plaats hebben.’

‘En bedenk dat als je trouw blijft aan dezelfde beginselen, dezelfde mensen die je eerst uitlachten, je later zullen bewonderen; maar als je je door hen hebt laten overweldigen, haal je je dubbele spot op de hals.’

‘En wie kan een ander geven wat hij zelf niet heeft?’

‘Als ik geld kan verwerven en daarbij bescheiden, trouw en grootmoedig kan blijven, wijs me dan de weg, en ik zal het verwerven.’

‘Let bij elke handeling op wat eraan voorafgaat en wat erop volgt; en ga dan pas tot de handeling over.’

‘Want verschillende mensen zijn van nature voor verschillende dingen gemaakt.’

‘Het is dus onmogelijk dat iemand die denkt dat hij schade lijdt, blij is met wat hij voor de oorzaak van die schade houdt, zoals het ook onmogelijk is blij te zijn met de schade zelf.’

‘Schrijf jezelf meteen een bepaald karakter en een bepaalde vorm voor, die je in acht neemt zowel wanneer je alleen bent als wanneer je onder de mensen komt.’

‘En laat zwijgen de algemene regel zijn, of laat alleen het noodzakelijke gezegd worden, en in weinig woorden.’

‘Wanneer je iemand gaat ontmoeten, en vooral iemand van wie men vindt dat hij een hogere positie heeft, stel je dan voor wat Socrates of Zeno in zulke omstandigheden zou hebben gedaan, en het zal je geen moeite kosten van de gelegenheid gepast gebruik te maken.’

‘Want als het niet juist is het te doen, vermijd het dan; maar als het juist is, waarom ben je dan bang voor hen die je ten onrechte zullen afkeuren?’

‘Zoals je bij het lopen oppast dat je niet op een spijker trapt of je voet verstuikt, zo moet je oppassen dat je je eigen leidende vermogen niet beschadigt; en als we die regel bij elke handeling in acht nemen, zullen we die handeling met meer zekerheid ondernemen.’

‘Deze redeneringen kloppen niet: ik ben rijker dan jij, dus ben ik beter dan jij; ik ben welbespraakter dan jij, dus ben ik beter dan jij.’

‘En wanneer iemand tegen je zegt dat je niets weet, en je ergert je niet, weet dan zeker dat je met het werk (van de filosofie) begonnen bent.’

‘En wat iemand ook over je zegt, sla er geen acht op; want dat is jouw zaak niet.’

‘En als je iets zwaars of aangenaams, iets roemrijks of roemloos voorgelegd krijgt, bedenk dan dat nu de wedstrijd is, dat nu de Olympische Spelen zijn en dat ze niet kunnen worden uitgesteld; en dat het van één nederlaag en één keer toegeven afhangt of de vooruitgang verloren gaat of behouden blijft.’

‘Ziekte is een belemmering voor het lichaam, maar niet voor de wil, tenzij de wil het zelf zo kiest. Kreupelheid is een belemmering voor het been, maar niet voor de wil.’

‘Noem jezelf bij geen enkele gelegenheid een filosoof, en spreek onder ongeschoolden niet veel over leerstellingen (filosofische regels, voorschriften); maar doe wat eruit volgt. Zeg bijvoorbeeld op een feestmaal niet hoe men hoort te eten, maar eet zoals je hoort te eten.’

‘Vraag niet dat de dingen gebeuren zoals jij wilt, maar laat je wil zijn dat ze gebeuren zoals ze gebeuren, en je zult vrede hebben.’

‘Leg je er dan op toe elke harde indruk tegemoet te treden met de woorden: “Je bent maar een indruk, en helemaal niet wat je lijkt te zijn.”’

‘Als je op een kruik gesteld bent, zeg dan dat je op een kruik gesteld bent; dan zul je niet verontrust zijn als hij breekt. Als je je kind of je vrouw kust, zeg dan tegen jezelf dat je een mens kust, want dan zul je niet verontrust zijn als de dood hem treft.’

‘Zeg nooit van iets: “Ik heb het verloren”, maar zeg: “Ik heb het teruggegeven.” Is je kind gestorven? Het is teruggegeven.’

‘Alles heeft twee hengsels: het ene waaraan je het kunt dragen, het andere waaraan je dat niet kunt.’

‘Bedenk dat je een acteur bent in een toneelstuk, en dat de Toneelschrijver kiest wat voor stuk het wordt: wil hij het kort, dan is het kort; wil hij het lang, dan is het lang.’

‘Als iemand je vertelt dat die en die kwaad over je spreekt, verdedig je dan niet tegen wat hij zegt, maar antwoord: “Hij kende mijn andere gebreken niet, anders zou hij niet alleen deze hebben genoemd.”’

‘Wanneer iemand kwaad van je spreekt of je kwaad doet, bedenk dan dat hij het doet of zegt omdat hij meent dat het voor hem gepast is. Hij kan onmogelijk volgen wat jou goed lijkt, maar alleen wat hem goed lijkt.’

‘Wanneer je je een of ander genot voorstelt, pas dan op dat het je niet meesleept, zoals andere voorstellingen. Wacht even en neem bedenktijd. Denk vervolgens aan twee dingen: hoe lang je van het genot zult genieten, en ook hoe lang je daarna spijt zult hebben en jezelf zult verwensen.’

‘Streef er daarom allereerst naar je niet door je indrukken te laten meeslepen. Want als je eenmaal tijd en uitstel wint, zul je merken dat het gemakkelijker is jezelf te beheersen.’

‘Als je ooit wordt afgeleid naar de dingen buiten je, zodat je een ander wilt behagen, weet dan dat je je levensplan hebt verloren.’

‘Als je vorderingen wilt maken, moet je er in uiterlijke zaken genoegen mee nemen een dwaas en een onnozele te lijken; wil niet dat de mensen denken dat je iets weet, en als iemand denkt dat je iets voorstelt, wantrouw dan jezelf.’

‘Je moet één mens zijn, goed of slecht; je moet ofwel je leidende beginsel ontwikkelen, ofwel je uiterlijke gaven; je moet je toeleggen op ofwel je innerlijke mens, ofwel de uiterlijke dingen.’

‘Het lichaam van ieder mens is een maat voor zijn bezit, zoals de voet de maat is voor zijn schoen. Als je je aan die grens houdt, zul je de juiste maat bewaren; als je eroverheen gaat, word je uiteindelijk onvermijdelijk in een afgrond meegesleurd.’

‘Als iemand zich snel wast, zeg dan niet dat hij zich slecht wast, maar dat hij zich snel wast. Als iemand veel wijn drinkt, zeg dan niet dat hij slecht drinkt, maar dat hij veel drinkt. Want zolang je niet hebt vastgesteld welk oordeel hem daartoe brengt, hoe weet je dan dat hij slecht handelt?’

‘Is je druppel olie gemorst? Is je slokje wijn gestolen? Zeg tegen jezelf: “Dit is de prijs die je betaalt voor vrijheid van hartstocht, dit is de prijs van een rustige geest.”’

‘Als je een rol probeert te spelen die je krachten te boven gaat, maak je jezelf daarin niet alleen te schande, maar verwaarloos je ook de rol die je met succes had kunnen vervullen.’

‘Het is een teken van een trage geest om lang stil te staan bij de zorgen van het lichaam, om lichaamsoefening, eten, drinken en andere lichamelijke functies te rekken. Die dingen moeten als bijzaak worden gedaan; al je aandacht moet uitgaan naar de geest.’

‘Wanneer je het eenvoudige leven hebt aangenomen, wees er dan niet trots op, en als je een waterdrinker bent, zeg dan niet bij elke gelegenheid: “Ik ben een waterdrinker.” En als je ooit zwaar wilt trainen, houd het dan voor jezelf en maak er geen vertoning van.’

‘Wanneer je iets overkomt, denk er dan altijd aan je tot jezelf te wenden en je af te vragen welk vermogen je hebt om ermee om te gaan.’

‘Wanneer je een of andere machtige man gaat bezoeken, bereid je geest dan voor door te bedenken dat je hem niet thuis zult treffen, dat je buitengesloten zult worden, dat de deuren voor je neus zullen worden dichtgeslagen, dat hij geen aandacht aan je zal schenken.’

‘Vermijd in je gesprekken je eigen daden of avonturen vaak en overmatig te vermelden; want anderen beleven aan het horen van wat jou is overkomen niet hetzelfde genoegen als jij aan het vertellen van je avonturen.’

‘En wat heb je eigenlijk liever? Geld, of een trouwe, bescheiden vriend?’

‘Houd dag na dag de dood en de ballingschap en alles wat verschrikkelijk lijkt voor ogen, maar het meest van alles de dood, en dan zul je nooit je gedachten richten op wat laag is en nooit iets bovenmatig begeren.’

‘En als je nog geen Socrates bent, moet je toch leven als iemand die een Socrates zou willen zijn.’

‘Lach niet veel, niet om veel dingen en niet onbeheerst.’

‘Bedenk dat je je in het leven moet gedragen zoals je dat op een feestmaal zou doen. Er gaat een schaal rond en die komt bij jou; steek je hand uit en neem er beleefd van. Hij gaat aan je voorbij; houd hem niet tegen.’