เอนคิริเดียม

“คนที่ยังไม่ได้รับการสั่งสอนย่อมโทษผู้อื่นเมื่อชีวิตตนตกต่ำ คนที่เริ่มได้รับการสั่งสอนย่อมโทษตัวเอง ส่วนคนที่เรียนรู้สมบูรณ์แล้วจะไม่โทษทั้งผู้อื่นและตัวเอง”

“จงจำไว้ว่าไม่ใช่คนที่ด่าหรือทุบตีคุณที่ทำให้คุณรู้สึกถูกล่วงเกิน แต่เป็นความเห็นของคุณที่ว่าสิ่งเหล่านี้เป็นการล่วงเกิน ดังนั้น เมื่อใครทำให้คุณหงุดหงิด คุณต้องรู้ว่าความเห็นของคุณเองต่างหากที่ทำให้หงุดหงิด”

“สภาพและลักษณะของคนที่ไม่ได้รับการสั่งสอนคือ เขาไม่เคยคาดว่าประโยชน์หรือความเสียหายจะมาจากตัวเอง แต่คาดว่าจะมาจากสิ่งภายนอก สภาพและลักษณะของนักปรัชญาคือ เขาคาดว่าประโยชน์และความเสียหายทั้งหมดจะมาจากตัวเอง”

“บางสิ่งอยู่ในอำนาจของเรา และบางสิ่งไม่อยู่”

“สิ่งที่อยู่ในอำนาจของเรานั้นโดยธรรมชาติเป็นอิสระ ไม่ถูกจำกัดหรือขัดขวาง ส่วนสิ่งที่ไม่อยู่ในอำนาจของเรานั้นอ่อนแอ เป็นทาส ถูกจำกัด และอยู่ในอำนาจผู้อื่น”

“ผู้คนไม่ได้ทุกข์ใจเพราะสิ่งที่เกิดขึ้น แต่เพราะความเห็นต่อสิ่งนั้น เช่น ความตายไม่ใช่สิ่งน่ากลัว เพราะถ้าใช่ โสกราตีสก็คงเห็นเช่นนั้น สิ่งที่น่ากลัวคือความเห็นว่าความตายน่ากลัวต่างหาก”

“ดังนั้น ผู้ที่อยากเป็นอิสระจงอย่าปรารถนาหรือหลีกเลี่ยงสิ่งใดที่ขึ้นอยู่กับผู้อื่น หากไม่ทำตามหลักนี้ เขาย่อมต้องเป็นทาส”

“เพราะหน้าที่ของคุณคือแสดงบทที่ได้รับให้ดี ส่วนการเลือกบทนั้นเป็นของผู้อื่น”

“คุณไม่มีวันพ่ายแพ้ได้ หากไม่เข้าร่วมการแข่งขันที่ชัยชนะไม่อยู่ในอำนาจของคุณ”

“เพราะหากธรรมชาติของความดีอยู่ในอำนาจของเรา ความอิจฉาและริษยาก็จะไม่มีที่อยู่ในตัวเรา”

“และจงจำไว้ว่า หากคุณยึดมั่นในหลักการเดิม คนที่ตอนแรกเยาะเย้ยคุณจะชื่นชมคุณในภายหลัง แต่หากคุณยอมแพ้แก่พวกเขา คุณจะทำให้ตัวเองถูกเยาะเย้ยเป็นสองเท่า”

“แล้วใครจะให้สิ่งที่ตนเองไม่มีแก่ผู้อื่นได้?”

“หากฉันหาเงินได้โดยยังคงความถ่อมตน ความซื่อสัตย์ และจิตใจอันกว้างใหญ่ไว้ จงชี้ทาง แล้วฉันจะไปหามันมา”

“ในทุกการกระทำ จงพิจารณาสิ่งที่มาก่อนและสิ่งที่จะตามมา แล้วจึงลงมือทำ”

“เพราะธรรมชาติสร้างคนต่างกันให้เหมาะกับสิ่งต่างกัน”

“จึงเป็นไปไม่ได้ที่คนซึ่งคิดว่าตนได้รับความเสียหายจะยินดีกับสิ่งที่คิดว่าเป็นเหตุของความเสียหายนั้น เช่นเดียวกับที่เป็นไปไม่ได้จะพอใจกับความเสียหายเอง”

“จงกำหนดอุปนิสัยและแนวทางให้ตัวเองทันที เพื่อยึดถือทั้งยามอยู่คนเดียวและยามพบปะผู้คน”

“ให้ความเงียบเป็นหลักทั่วไป หรือพูดเฉพาะสิ่งจำเป็นด้วยถ้อยคำเพียงน้อยนิด”

“เมื่อจะไปพบใคร โดยเฉพาะคนที่ถือกันว่ามีฐานะสูงกว่า จงนึกว่าโสกราตีสหรือซีโนจะทำอย่างไรในสถานการณ์นั้น แล้วคุณจะใช้โอกาสนี้อย่างเหมาะสมได้โดยไม่ยาก”

“เพราะหากสิ่งนั้นไม่ถูกต้อง ก็จงหลีกเลี่ยงการทำ แต่หากถูกต้อง คุณจะกลัวคนที่ตำหนิอย่างผิด ๆ ไปทำไม?”

“เมื่อเดินไปมา คุณระวังไม่เหยียบตะปูหรือทำให้เท้าแพลงอย่างไร ก็จงระวังไม่ให้ส่วนที่เป็นใหญ่ในจิตใจเสียหายอย่างนั้น หากเรายึดหลักนี้ในทุกการกระทำ เราก็จะลงมือได้อย่างมั่นคงปลอดภัยยิ่งขึ้น”

“การให้เหตุผลเหล่านี้ไม่สอดคล้องกัน ฉันรวยกว่าคุณ ดังนั้นฉันจึงดีกว่าคุณ ฉันมีวาทศิลป์ดีกว่าคุณ ดังนั้นฉันจึงดีกว่าคุณ”

“เมื่อใครบอกว่าคุณไม่รู้อะไรเลย และคุณไม่ขุ่นใจ ก็มั่นใจได้ว่าคุณได้เริ่มงานของปรัชญาแล้ว”

“ไม่ว่าใครจะพูดถึงคุณอย่างไร อย่าใส่ใจ เพราะนี่ไม่ใช่เรื่องของคุณ”

“หากมีสิ่งลำบาก น่าพอใจ น่ายกย่อง หรือน่าอับอายมาถึงคุณ จงจำไว้ว่า การแข่งขันอยู่ตรงนี้ กีฬาโอลิมปิกเริ่มแล้ว และเลื่อนไม่ได้ ความก้าวหน้าจะสูญเสียไปหรือคงอยู่ ขึ้นอยู่กับความพ่ายแพ้ครั้งเดียวและการยอมจำนนครั้งเดียว”

“โรคภัยขัดขวางร่างกาย แต่ไม่ขัดขวางเจตจำนง เว้นแต่เจตจำนงจะเลือกเช่นนั้นเอง ความพิการที่ทำให้เดินกะเผลกขัดขวางขา แต่ไม่ขัดขวางเจตจำนง”

“อย่าเรียกตัวเองว่านักปรัชญาไม่ว่าในโอกาสใด และอย่าพูดมากเรื่องทฤษฎีหรือหลักปรัชญาท่ามกลางผู้ที่ยังไม่เรียนรู้ แต่จงทำสิ่งที่หลักเหล่านั้นนำไปสู่ เช่น ในงานเลี้ยง อย่าพูดว่าคนเราควรกินอย่างไร แต่จงกินอย่างที่ควรกิน”

“อย่าขอให้เหตุการณ์เป็นไปตามใจคุณ แต่จงให้ใจคุณต้องการให้เหตุการณ์เป็นไปอย่างที่มันเป็น แล้วคุณจะมีความสงบ”

“จงฝึกเผชิญภาพประทับในใจอันรุนแรงทุกอย่างด้วยคำว่า ‘เธอเป็นเพียงภาพประทับในใจ ไม่ใช่สิ่งที่เธอดูเหมือนเป็นเลย’”

“หากคุณรักเหยือกใบหนึ่ง จงบอกว่าคุณรักเหยือก แล้วจะไม่ทุกข์ใจเมื่อมันแตก หากจูบลูกหรือภรรยา จงบอกตัวเองว่ากำลังจูบมนุษย์คนหนึ่ง แล้วเมื่อความตายมาถึงเขา คุณจะไม่ทุกข์ใจ”

“อย่าพูดถึงสิ่งใดว่า ‘ฉันสูญเสียมันไป’ แต่จงพูดว่า ‘ฉันคืนมันไปแล้ว’ ลูกคุณตายแล้วหรือ? เขาได้รับการคืนไปแล้ว”

“ทุกสิ่งมีหูจับสองข้าง ข้างหนึ่งใช้ยกได้ อีกข้างใช้ยกไม่ได้”

“จงจำว่าคุณเป็นนักแสดงในละคร และผู้เขียนบทเป็นผู้เลือกลักษณะของมัน หากเขาต้องการให้สั้น มันก็สั้น หากต้องการให้ยาว มันก็ยาว”

“หากใครบอกว่าคนนั้นคนนี้พูดถึงคุณเสีย ๆ หาย ๆ อย่าแก้ตัวต่อคำพูดนั้น แต่จงตอบว่า ‘เขาไม่รู้ข้อบกพร่องอื่นของฉัน ไม่อย่างนั้นคงไม่พูดถึงแค่นี้’”

“เมื่อใครพูดหรือทำชั่วต่อคุณ จงจำว่าเขาทำหรือพูดเพราะคิดว่าเหมาะสมสำหรับเขา เขาไม่อาจทำตามสิ่งที่คุณเห็นว่าดี แต่ทำได้เพียงตามสิ่งที่เขาเห็นว่าดี”

“เมื่อจินตนาการถึงความเพลิดเพลิน จงระวังไม่ให้มันพัดพาคุณไปเหมือนจินตนาการอื่น รอสักครู่และให้ตัวเองหยุดคิด จากนั้นจำสองสิ่งนี้ คุณจะเสพความเพลิดเพลินนานเท่าใด และภายหลังจะเสียใจและด่าตัวเองนานเท่าใด”

“ดังนั้น สิ่งแรกที่ควรพยายามคืออย่าให้ภาพประทับในใจพัดพาคุณไป เพราะเมื่อได้เวลาและชะลอไว้ คุณจะควบคุมตัวเองได้ง่ายขึ้น”

“หากวันใดคุณหันเหไปหาสิ่งภายนอกจนอยากทำให้ผู้อื่นพอใจ จงรู้ว่าคุณได้สูญเสียแนวทางชีวิตของตนแล้ว”

“หากอยากก้าวหน้า คุณต้องยอมให้ตัวเองดูโง่และซื่อในเรื่องภายนอก อย่าอยากให้คนคิดว่าคุณรู้อะไร และหากใครคิดว่าคุณเป็นคนสำคัญ ก็จงระแวงตัวเอง”

“คุณต้องเป็นคนแบบเดียว จะดีหรือเลวก็อย่างใดอย่างหนึ่ง คุณต้องพัฒนาส่วนที่เป็นใหญ่ในจิตใจหรือคุณสมบัติภายนอก ต้องใส่ใจตัวตนภายในหรือสิ่งภายนอกอย่างใดอย่างหนึ่ง”

“ร่างกายของแต่ละคนเป็นเกณฑ์สำหรับทรัพย์สิน เหมือนเท้าเป็นเกณฑ์สำหรับรองเท้า หากยึดขอบเขตนี้ คุณจะรักษาความพอดีไว้ แต่หากเกินขอบเขต สุดท้ายคุณย่อมถูกพัดตกหน้าผา”

“หากใครอาบน้ำเร็ว อย่าบอกว่าเขาอาบไม่ดี แต่บอกว่าอาบเร็ว หากใครดื่มไวน์มาก อย่าบอกว่าดื่มไม่ดี แต่บอกว่าดื่มมาก เพราะก่อนจะรู้ว่าการตัดสินใดผลักดันเขา คุณรู้ได้อย่างไรว่าเขาทำไม่ดี?”

“น้ำมันเล็กน้อยของคุณหกหรือ? ไวน์จิบหนึ่งถูกขโมยหรือ? จงบอกตัวเองว่า ‘นี่คือราคาที่จ่ายเพื่อเป็นอิสระจากอารมณ์ที่ครอบงำ นี่คือราคาของจิตใจที่สงบ’”

“หากคุณพยายามแสดงบทเกินความสามารถ คุณไม่เพียงทำให้ตัวเองอับอายกับบทนั้น แต่ยังละเลยบทที่คุณอาจแสดงได้สำเร็จด้วย”

“การหมกมุ่นดูแลร่างกาย ใช้เวลายืดยาวกับการออกกำลัง กิน ดื่ม และการทำงานอื่นของร่างกาย เป็นสัญญาณของจิตใจทึบ สิ่งเหล่านี้ควรเป็นเรื่องรอง ความใส่ใจทั้งหมดต้องมอบให้จิตใจ”

“เมื่อใช้ชีวิตเรียบง่ายแล้ว อย่าภูมิใจโอ้อวด หากคุณดื่มแต่น้ำ ก็อย่าพูดทุกครั้งว่า ‘ฉันดื่มแต่น้ำ’ และหากอยากฝึกอย่างหนัก จงเก็บไว้กับตัวเอง อย่าทำเป็นการแสดง”

“เมื่อสิ่งใดเกิดขึ้นกับคุณ จงจำที่จะหันกลับมาถามตัวเองเสมอว่า คุณมีความสามารถใดไว้รับมือมัน”

“เมื่อไปเยี่ยมคนใหญ่คนโต จงเตรียมใจว่าอาจไม่พบเขา อาจถูกกันไว้ข้างนอก ประตูอาจปิดต่อหน้าคุณ และเขาอาจไม่ใส่ใจคุณ”

“เวลาสนทนา อย่าพูดถึงการกระทำหรือการผจญภัยของตัวเองบ่อยและมากเกินควร เพราะผู้อื่นไม่ได้ยินดีฟังเรื่องที่เกิดกับคุณเท่าที่คุณยินดีเล่าการผจญภัยของตน”

“แล้วคุณต้องการอะไรมากกว่ากันแน่ เงิน หรือเพื่อนที่ซื่อสัตย์และถ่อมตน?”

“จงให้ความตาย การเนรเทศ และทุกสิ่งที่ดูน่ากลัวอยู่ตรงหน้าทุกวัน โดยเฉพาะความตาย แล้วคุณจะไม่คิดถึงสิ่งต่ำต้อย และไม่ปรารถนาสิ่งใดเกินพอดีเลย”

“แม้คุณยังไม่ใช่โสกราตีส คุณก็ควรใช้ชีวิตอย่างคนที่ปรารถนาจะเป็นเช่นโสกราตีส”

“อย่าหัวเราะมาก อย่าหัวเราะกับเรื่องมากมาย หรือหัวเราะอย่างไร้การยับยั้ง”

“จงจำไว้ว่าคุณต้องประพฤติตนในชีวิตเหมือนเมื่ออยู่ในงานเลี้ยง อาหารจานหนึ่งถูกส่งเวียนมาถึงคุณ จงยื่นมือออกไปหยิบอย่างสุภาพ เมื่อจานนั้นผ่านเลยคุณไป ก็อย่ารั้งไว้”