Enchiridion

“Ang taong kulang sa pagkatuto ay sinisisi ang iba sa sarili niyang masamang kalagayan; ang nagsisimula nang matuto ay sinisisi ang sarili; at ang ganap nang natuto ay hindi sinisisi ang iba ni ang sarili.”

“Tandaan na hindi ang taong lumalait o humahampas sa iyo ang nagpapasama ng loob mo, kundi ang palagay mong nakasasakit ang mga ito. Kaya kapag may taong nakaiinis sa iyo, dapat mong malaman na sarili mong palagay ang ikinainis mo.”

“Ganito ang kalagayan at katangian ng taong walang pagkatuto: hindi niya inaasahan sa sarili ang pakinabang ni ang pinsala, kundi sa mga bagay sa labas. Ganito naman ang kalagayan at katangian ng pilosopo: inaasahan niya sa sarili ang lahat ng pakinabang at lahat ng pinsala.”

“May mga bagay na nasa ating kapangyarihan, at may mga hindi.”

“At ang mga bagay na nasa ating kapangyarihan ay likas na malaya, hindi napipigil o nahahadlangan; ngunit ang mga bagay na wala sa ating kapangyarihan ay mahina, alipin, napipigil, at nasa kapangyarihan ng iba.”

“Hindi ang mga nangyayari ang gumugulo sa mga tao, kundi ang kanilang mga palagay tungkol sa mga ito; halimbawa, hindi nakatatakot ang kamatayan, sapagkat kung gayon ay naging nakatatakot din sana ito kay Socrates; ang nakatatakot ay ang palagay na nakatatakot ang kamatayan.”

“Kaya ang sinumang nais maging malaya ay huwag magnais o umiwas sa anumang nakasalalay sa iba; kung hindi niya susundin ang tuntuning ito, tiyak na magiging alipin siya.”

“Sapagkat ito ang iyong tungkulin: gampanan nang mabuti ang papel na ibinigay sa iyo; ngunit sa iba nakasalalay ang pagpili ng papel.”

“Maaari kang maging di-magapi kung hindi ka sasali sa anumang paligsahang wala sa iyong kapangyarihan ang manalo.”

“Sapagkat kung nasa ating kapangyarihan ang kalikasan ng mabuti, walang puwang sa atin ang inggit ni selos.”

“At tandaan na kung mananatili ka sa parehong mga prinsipyo, hahangaan ka sa bandang huli ng mga taong unang nangutya sa iyo; ngunit kung magpapadaig ka sa kanila, dobleng pangungutya ang dadalhin mo sa sarili.”

“At sino ang makapagbibigay sa iba ng wala siya mismo?”

“Kung maaari akong magkamal ng salapi at manatiling mapagpakumbaba, tapat, at marangal ang loob, ituro mo ang paraan at kakamtin ko ito.”

“Sa bawat pagkilos, tingnan ang mga nauuna rito at ang mga sumusunod; saka mo ito isagawa.”

“Sapagkat hinubog ng kalikasan ang iba't ibang tao para sa iba't ibang bagay.”

“Kaya imposibleng masiyahan ang taong naniniwalang napipinsala siya sa itinuturing niyang sanhi ng pinsala, kung paanong imposibleng masiyahan sa pinsala mismo.”

“Magtakda ka agad ng isang ugali at paraan ng pagkilos para sa sarili, na susundin mo kapwa kapag nag-iisa ka at kapag nakikisalamuha sa mga tao.”

“At gawing pangkalahatang tuntunin ang pananahimik, o sabihin lamang ang kailangan, sa iilang salita.”

“Kapag makikipagkita ka sa sinuman, lalo na sa itinuturing na mas mataas ang katayuan, isipin kung ano ang gagawin ni Socrates o ni Zeno sa gayong kalagayan, at hindi ka mahihirapang gamitin nang wasto ang pagkakataon.”

“Sapagkat kung hindi tamang gawin iyon, iwasan mo; ngunit kung tama, bakit ka natatakot sa mga pupuna nang mali?”

“Sa paglalakad, kung paanong iniingatan mong huwag makatapak sa pako o mapilayan ang paa, ingatan mo ring huwag mapinsala ang sarili mong namumunong kakayahan ng isip; at kung susundin natin ito sa bawat pagkilos, mas ligtas nating maisasagawa iyon.”

“Hindi lohikal ang mga pangangatwirang ito: Mas mayaman ako sa iyo, kaya mas mabuti ako sa iyo; mas mahusay akong magsalita kaysa sa iyo, kaya mas mabuti ako sa iyo.”

“At kapag may nagsabi sa iyong wala kang alam at hindi ka nayamot, makatitiyak ka nang nasimulan mo ang gawain ng pilosopiya.”

“At anuman ang sabihin ng sinuman tungkol sa iyo, huwag itong pansinin; sapagkat hindi mo iyon saklaw.”

“At kung may iharap sa iyong mahirap, kaaya-aya, marangal, o kahiya-hiya, tandaan na ngayon ang paligsahan, ngayon ang mga larong Olimpiko, at hindi maaaring ipagpaliban ang mga ito; at nakasalalay sa isang pagkatalo at isang pagsuko kung mawawala o mapananatili ang pag-unlad.”

“Hadlang ang sakit sa katawan ngunit hindi sa kalooban, maliban kung iyon mismo ang piliin ng kalooban. Hadlang ang pagkapilay sa binti ngunit hindi sa kalooban.”

“Huwag kailanman tawagin ang sarili na pilosopo, at huwag magsalita nang marami sa mga walang pagkatuto tungkol sa mga tuntunin ng pilosopiya; sa halip, gawin ang naaayon sa mga ito. Halimbawa, sa handaan, huwag sabihin kung paano dapat kumain ang tao; kumain ka nang nararapat.”

“Huwag hilinging mangyari ang mga pangyayari ayon sa iyong nais; sa halip, naisin mong mangyari ang mga ito ayon sa tunay na nangyayari, at magkakaroon ka ng kapayapaan.”

“Kaya pagsikapang harapin ang bawat mabigat na impresyon sa mga salitang ito: “Isa ka lamang impresyon, at hindi ka talaga kung ano ang tila ipinakikita mo.””

“Kung mahilig ka sa isang pitsel, sabihing mahilig ka sa isang pitsel; sa gayon, hindi ka mababagabag kung mabasag ito. Kung hahalikan mo ang iyong anak o asawa, sabihin sa sarili na tao ang hinahalikan mo, upang kung dumating ang kamatayan ay hindi ka mabagabag.”

“Huwag kailanman sabihin tungkol sa anuman, “Nawala ito sa akin,” kundi, “Ibinalik ko ito.” Namatay ba ang iyong anak? Ibinalik siya.”

“May dalawang hawakan ang lahat ng bagay: isa na maaari mong gamiting pambuhat, at isa na hindi.”

“Tandaan na aktor ka sa isang dula, at ang Mandudula ang pumipili ng anyo nito: kung nais niyang maikli, maikli ito; kung mahaba, mahaba ito.”

“Kung may magsabi sa iyong sinisiraan ka ni ganito o ganoon, huwag ipagtanggol ang sarili laban sa sinasabi niya, kundi sumagot: “Hindi niya alam ang iba ko pang pagkukulang; kung alam niya, hindi lamang ang mga ito ang babanggitin niya.””

“Kapag may nagsalita o gumawa ng masama sa iyo, tandaan na ginagawa o sinasabi niya iyon dahil sa palagay niya ay nararapat sa kanya. Hindi niya maaaring sundin ang sa iyo ay tila mabuti, kundi ang sa kanya lamang ay tila mabuti.”

“Kapag naiisip mo ang isang kasiyahan, mag-ingat na huwag kang matangay nito, gaya ng ibang guniguni. Maghintay sandali at bigyan ang sarili ng paghinto. Pagkatapos ay tandaan ang dalawa: kung gaano katagal mong tatamasahin ang kasiyahan, at kung gaano katagal mong pagsisisihan at lalaitin ang sarili pagkatapos.”

“Kaya unahin mong pagsikapang huwag magpatangay sa iyong mga impresyon. Sapagkat kapag nakakuha ka ng panahon at nakapagpaliban, mas madali mong makokontrol ang sarili.”

“Kung sakaling mailihis ka sa mga bagay sa labas at magnais na pasayahin ang iba, alamin mong nawala na sa iyo ang plano ng iyong buhay.”

“Kung nais mong umunlad, dapat kang pumayag na magmukhang hangal at mangmang sa mga bagay sa labas; huwag hangaring isipin ng mga tao na may alam ka, at kung may mag-isip na mahalaga ka, magduda ka sa sarili.”

“Dapat kang maging iisang tao, mabuti o masama; dapat mong paunlarin ang iyong Namumunong Prinsipyo o ang iyong panlabas na mga katangian; dapat mong pagtuunan ang iyong panloob na pagkatao o ang mga bagay sa labas.”

“Sukatan ng ari-arian ng bawat tao ang kanyang katawan, gaya ng paa na sukatan ng kanyang sapatos. Kung mananatili ka sa hangganang ito, tama ang magiging sukat; kung lalampas ka, tiyak na sa huli ay matatangay ka pababa sa bangin.”

“Kung mabilis maghugas ang isang tao, huwag sabihing mali siyang maghugas, kundi mabilis siyang maghugas. Kung marami siyang iniinom na alak, huwag sabihing mali siyang uminom, kundi marami siyang iniinom. Sapagkat hangga’t hindi mo nalalaman ang paghatol na nag-uudyok sa kanya, paano mong malalamang mali ang kanyang ginagawa?”

“Natapon ba ang patak ng iyong langis? Ninakaw ba ang lagok ng iyong alak? Sabihin sa sarili: “Ito ang bayad para sa kalayaan mula sa matinding damdamin; ito ang halaga ng tahimik na isip.””

“Kung susubukan mong gampanan ang papel na lampas sa iyong kakayahan, hindi lamang mapapahiya ka rito, mapababayaan mo rin ang papel na sana ay matagumpay mong nagampanan.”

“Tanda ng mapurol na isip ang labis na pagtutok sa pangangalaga ng katawan, ang pagpapahaba ng pag-eehersisyo, pagkain, pag-inom, at iba pang gawain ng katawan. Pangalawa lamang ang mga ito; dapat ituon sa isip ang lahat ng iyong pansin.”

“Kapag pinili mo ang payak na buhay, huwag ipagmalaki ito, at kung tubig ang iniinom mo, huwag sabihing “Tubig ang iniinom ko” sa bawat pagkakataon. At kung nais mong magsanay nang mabigat, sarilinin mo ito at huwag ipagparangalan.”

“Kapag may nangyari sa iyo, laging tandaang bumaling sa sarili at itanong kung anong kakayahan ang taglay mo upang harapin ito.”

“Kapag dadalaw ka sa isang makapangyarihang tao, ihanda ang isip sa pag-aakalang wala siya roon, hindi ka papapasukin, isasara nang malakas ang mga pinto sa harap mo, at hindi ka niya papansinin.”

“Sa pakikipag-usap, iwasang madalas at labis na banggitin ang sarili mong mga ginawa o pakikipagsapalaran; sapagkat hindi kasinglaki ng kasiyahan mong magkuwento ang kasiyahan ng ibang tao sa pakikinig sa nangyari sa iyo.”

“At alin talaga ang mas gusto mo? Salapi, o isang tapat at mapagpakumbabang kaibigan?”

“Araw-araw mong ilagay sa harap ng iyong mga mata ang kamatayan, pagpapatapon, at lahat ng tila nakatatakot, ngunit higit sa lahat ang kamatayan; sa gayon, hindi mo kailanman iisipin ang hamak ni hahangarin ang anumang labis.”

“At kung hindi ka pa Socrates, dapat ka pa ring mamuhay bilang taong nagnanais maging tulad ni Socrates.”

“Huwag tumawa nang labis, ni sa maraming bagay, ni nang walang pagpipigil.”

“Tandaan mong dapat kang kumilos sa buhay gaya ng sa isang handaan. Isang putahe ang ipinapasa-pasa at dumarating sa iyo; iunat mo ang iyong kamay at kunin ito nang magalang. Nilalampasan ka nito; huwag mo itong pigilan.”