Marek Aureliusz Cytaty

„Bądź jak cypel, o który nieustannie rozbijają się fale, a on stoi niewzruszony i poskramia wokół siebie wściekłość wód.”

„Nie rozprawiaj już wcale o tym, jaki powinien być dobry człowiek, lecz bądź nim.”

„Czas jest jak rzeka złożona z wydarzeń, jak rwący nurt: ledwie coś się ukaże, już zostaje porwane, a na jego miejsce napływa coś innego – i to także zostanie porwane.”

„Najlepszy sposób, by się zemścić, to nie upodobnić się do krzywdziciela.”

„Pamiętaj też, by przy każdej okazji, która wprawia cię w rozdrażnienie, stosować tę zasadę: nie jest to nieszczęście, lecz znieść to szlachetnie – oto szczęście.”

„Jakie są twoje zwykłe myśli, taki będzie charakter twojego umysłu, bo dusza przesiąka barwą myśli.”

„Ludzie szukają dla siebie ustroni: domów na wsi, morskich wybrzeży i gór; i ty masz zwyczaj bardzo tego pragnąć. A przecież jest to w ogóle cecha ludzi najpospolitszego pokroju, bo w twojej mocy jest, kiedy tylko zechcesz, schronić się w samym sobie.”

„Cokolwiek ktoś robi czy mówi, ja muszę być dobry, tak jakby złoto, szmaragd czy purpura powtarzały zawsze: «Cokolwiek ktoś robi czy mówi, ja muszę być szmaragdem i zachować swoją barwę».”

„Jeśli coś jest dla ciebie trudne do wykonania, nie myśl, że jest to niemożliwe dla człowieka; lecz jeśli coś jest możliwe dla człowieka i zgodne z jego naturą, myśl, że i ty możesz to osiągnąć.”

„Choćbyś miał żyć trzy tysiące lat i tyle razy po dziesięć tysięcy lat, pamiętaj jednak, że nikt nie traci innego życia niż to, którym właśnie żyje, ani nie żyje innym niż to, które właśnie traci.”

„Właściwe człowiekowi jest kochać nawet tych, którzy postępują źle.”

„Czy światło lampy świeci, nie tracąc blasku, dopóki nie zgaśnie, a prawda, która jest w tobie, sprawiedliwość i umiarkowanie mają zgasnąć przed twoją śmiercią?”

„Co nie jest dobre dla roju, nie jest dobre także dla pszczoły.”

„Człowiek często postępuje niesprawiedliwie, nie robiąc czegoś, a nie tylko wtedy, gdy coś robi.”

„Nie pozwól, by niepokoiły cię rzeczy przyszłe: dojdziesz do nich, jeśli będzie trzeba, z tym samym rozumem, którym posługujesz się teraz wobec rzeczy obecnych.”

„Ludzie istnieją jedni dla drugich. Pouczaj ich więc albo ich znoś.”

„Ćwicz się nawet w tym, w czym nie masz nadziei na powodzenie. Przecież i lewa ręka, do wszystkiego innego niezdarna z braku wprawy, trzyma wodze mocniej niż prawa, bo w tym właśnie się wyćwiczyła.”

„Gdy okoliczności niejako zmuszą cię do utraty równowagi, szybko wróć do siebie i nie pozostawaj rozstrojony dłużej, niż trwa przymus; nieustannie wracając do harmonii, lepiej nad nią zapanujesz.”

„Żadnego człowieka nie spotyka nic, czego nie byłby z natury zdolny znieść.”

„Przejdź więc przez ten krótki czas zgodnie z naturą i zakończ wędrówkę w zadowoleniu, tak jak dojrzała oliwka spada, błogosławiąc naturę, która ją zrodziła, i dziękując drzewu, na którym wyrosła.”

„Wstyd, jeśli w tym życiu dusza poddaje się pierwsza, gdy twoje ciało się nie poddaje.”

„Śmieszne jest, gdy człowiek nie ucieka od własnego zła, co przecież jest możliwe, a ucieka od zła innych ludzi, co jest niemożliwe.”

„Często się dziwiłem, jak to się dzieje, że każdy człowiek kocha siebie bardziej niż wszystkich innych ludzi, a jednak mniej ceni własne mniemanie o sobie niż mniemanie innych.”

„Gdy oburza cię czyjś błąd, natychmiast zwróć się ku sobie i zastanów się, w czym ty sam błądzisz w podobny sposób.”

„Przyzwyczajaj się do uważnego słuchania tego, co mówi ktoś inny, i na ile to możliwe, wnikaj w umysł mówiącego.”

„Nie gardź śmiercią, lecz przyjmuj ją z zadowoleniem, bo i ona jest jedną z tych rzeczy, których chce natura.”

„Uważaj się za zmarłego, za kogoś, czyje życie dobiegło końca w tej właśnie chwili; a resztę, która jest ci jeszcze dana, przeżyj zgodnie z naturą.”

„Bądź też pogodny i nie szukaj pomocy z zewnątrz ani spokoju, który dają inni. Człowiek ma więc stać prosto, a nie być podtrzymywany przez innych.”

„Kto nie ma w życiu jednego i zawsze tego samego celu, ten nie może przez całe życie być jednym i tym samym człowiekiem.”

„Nie trap się myślą o całym swoim życiu. Nie pozwól, by twoje myśli ogarniały naraz wszystkie rozmaite kłopoty, które, jak się spodziewasz, mogą cię spotkać.”

„Kiedy chcesz sprawić sobie radość, pomyśl o cnotach tych, którzy żyją z tobą.”

„I niech w uniesieniu gniewu towarzyszy ci ta prawda: dać się poruszyć namiętności nie jest rzeczą męską, lecz łagodność i delikatność, tak jak bardziej odpowiadają ludzkiej naturze, tak też są bardziej męskie.”

„Zaczynaj poranek, mówiąc sobie: spotkam wścibskiego, niewdzięcznego, aroganckiego, podstępnego, zawistnego, aspołecznego. Wszystko to przytrafia się im z nieznajomości dobra i zła.”

„Czy ktoś boi się zmiany? Ależ co może się stać bez zmiany?”

„Kiedy oburza cię czyjaś bezwstydność, od razu zapytaj siebie: czy to możliwe, by na świecie nie było ludzi bezwstydnych? Nie jest to możliwe. Nie wymagaj więc tego, co niemożliwe.”

„Przypuśćmy, że ktoś mną gardzi. To już jego rzecz. Ja zaś zadbam o to, by nikt nie przyłapał mnie na tym, że robię lub mówię coś godnego pogardy.”

„Jak koń po biegu, pies po wytropieniu zwierzyny, pszczoła po zrobieniu miodu, tak i człowiek po dobrym czynie nie woła innych, by przyszli popatrzeć, lecz przechodzi do następnego, jak winorośl, która w swoim czasie znów rodzi winogrona.”

„Tej, która wszystko daje i wszystko odbiera, naturze, człowiek wykształcony i skromny mówi: «Daj, co chcesz; weź z powrotem, co chcesz».”

„Kochaj tylko to, co cię spotyka i co zostało wprzędzone w nić twojego przeznaczenia. Cóż bowiem byłoby stosowniejsze?”

„W ciągu dziesięciu dni wydasz się bogiem tym, dla których teraz jesteś bestią i małpą, jeśli wrócisz do swoich zasad i do czci dla rozumu.”

„Dostosuj się do rzeczy, z którymi złączył cię los; a ludzi, wśród których przypadł ci twój udział, kochaj, lecz rób to prawdziwie, szczerze.”

„Wszystko, co w jakikolwiek sposób jest piękne, jest piękne samo przez się i w sobie samym się kończy, a pochwała nie stanowi jego części. Rzecz nie staje się więc ani gorsza, ani lepsza przez to, że się ją chwali.”

„Większość bowiem tego, co mówimy i robimy, jest niepotrzebna; kto to odrzuci, będzie miał więcej wolnego czasu i mniej niepokoju. Dlatego przy każdej okazji człowiek powinien pytać sam siebie: czy to jedna z rzeczy niepotrzebnych?”

„Nie masz wolnego czasu ani możności, by czytać. Ale masz wolny czas lub możność, by poskramiać pychę.”

„Stosując swoje zasady, musisz być jak zawodnik pankrationu, a nie jak gladiator; gladiator bowiem upuszcza miecz, którym walczy, i ginie, tamten zaś zawsze ma swoją rękę i nie musi robić nic innego, jak tylko się nią posłużyć.”

„Jeśli ktoś zawinił, szkoda jest jego własna. Ale może wcale nie zawinił.”

„Kto kocha sławę, za swoje dobro uważa cudze działania; kto kocha przyjemność – własne doznania; kto zaś ma rozum – własne czyny.”

„Uświadom sobie wreszcie, że masz w sobie coś lepszego i bardziej boskiego niż rzeczy, które wywołują rozmaite namiętności i niejako pociągają cię za sznurki.”

„Jak dziwnie postępują ludzie! Nie chcą chwalić tych, którzy żyją w tym samym czasie co oni i razem z nimi, a bardzo cenią sobie pochwałę potomnych, tych, których nigdy nie widzieli ani nie zobaczą.”

„Nie wstydź się przyjmować pomocy; twoją rzeczą jest wypełnić swój obowiązek jak żołnierz podczas szturmu na miasto.”

„Nie czuj niesmaku, nie trać ducha i nie bądź niezadowolony, jeśli nie udaje ci się robić wszystkiego według słusznych zasad.”

„Nigdy nie uważaj za korzystne dla siebie niczego, co zmusi cię do złamania słowa, utraty szacunku do siebie, nienawiści do kogokolwiek, podejrzliwości, złorzeczenia, obłudy, pragnienia czegoś, co potrzebuje murów i zasłon.”

„Gałąź odcięta od sąsiedniej gałęzi musi zarazem zostać odcięta od całego drzewa. Tak też człowiek oddzielony od drugiego człowieka odpada od całej wspólnoty.”

„Nie mów sobie nic ponad to, co przekazują pierwsze wrażenia. Przypuśćmy, że doniesiono ci, iż ktoś źle o tobie mówi. To ci doniesiono; ale tego, że spotkała cię krzywda, nie doniesiono.”

„Wkrótce, bardzo wkrótce, będziesz popiołem albo szkieletem i albo imieniem, albo nawet nie imieniem; a imię to dźwięk i echo.”

„Zewnętrzny blichtr w zdumiewający sposób wypacza bowiem rozum i właśnie wtedy, gdy masz największą pewność, że zajmujesz się rzeczami wartymi trudu, najbardziej cię zwodzi.”

„Wsiadłeś na statek, odbyłeś rejs, przybiłeś do brzegu – wysiadaj.”

„Nie ma nic nowego: wszystko jest zarazem znajome i krótkotrwałe.”

„Jaka jest twoja sztuka? Być dobrym.”

„Nie trudź się jak nieszczęśnik ani jak ktoś, kto chce wzbudzać litość albo podziw.”

„Chcesz, by chwalił cię człowiek, który trzy razy na godzinę sam siebie przeklina? Chcesz się podobać komuś, kto nie podoba się samemu sobie?”

„Uważaj, aby nie żywić wobec nieludzkich takich uczuć, jakie oni żywią wobec ludzi.”

„Rozpraszają cię rzeczy zewnętrzne, które na ciebie spadają? Daj sobie czas, by nauczyć się czegoś nowego i dobrego, i przestań się miotać.”

„Kochaj sztukę, której się nauczyłeś, choćby była skromna, i zadowalaj się nią.”

„Pomyśl, że ludzie i tak będą robić to samo, choćbyś pękł.”

„Wymaż wyobrażenia; powstrzymaj pragnienie; zgaś żądzę; zachowaj władzę kierowniczą we własnej mocy.”

„Musimy się więc spieszyć, nie tylko dlatego, że z każdym dniem jesteśmy bliżej śmierci, lecz także dlatego, że pojmowanie rzeczy i ich rozumienie ustają wcześniej.”

„Możesz spędzić życie w równym strumieniu szczęścia, jeśli potrafisz iść właściwą drogą oraz myśleć i działać właściwie.”

„Nie miej o rzeczach takiego mniemania, jakie ma ten, kto cię krzywdzi, ani takiego, jakie on chce w tobie wzbudzić, lecz postrzegaj je takimi, jakie są naprawdę.”

„Cóż więc może człowieka prowadzić? Jedno i tylko jedno: filozofia.”

„Temu, kto jest przesiąknięty prawdziwymi zasadami, wystarczy nawet najkrótsza wskazówka, tak jak każda pospolita wskazówka, by przypomnieć mu, że ma być wolny od smutku i lęku.”

„Przy każdym bólu niech będzie z tobą ta myśl: nie ma w nim żadnej hańby i nie pogarsza on władzy kierowniczej.”

„Kto we wszystkim idzie za rozumem, jest zarazem spokojny i czynny, a także pogodny i opanowany.”

„Najszczęśliwszym losem człowieka byłoby odejść spośród ludzi, nie zakosztowawszy ani kłamstwa, ani obłudy, ani zbytku, ani pychy.”

„Do czego teraz używam własnej duszy? Przy każdej okazji muszę sobie zadawać to pytanie.”

„Jakże śmieszny jest ten, kto dziwi się czemukolwiek, co zdarza się w życiu, i jak bardzo jest obcy.”

„Nie postępuj tak, jakbyś miał żyć dziesięć tysięcy lat. Śmierć wisi nad tobą. Póki żyjesz, póki jest to w twojej mocy, bądź dobry.”

„Jakże oczywiste się wydaje, że żadne inne położenie życiowe nie nadaje się tak dobrze do filozofowania jak to, w którym akurat się znajdujesz.”

„Strata to nic innego jak zmiana.”

„Nie przystoi, bym zadawał ból samemu sobie, skoro nigdy umyślnie nie zadałem bólu nawet komuś innemu.”

„Rzadko widziano, by człowiek był nieszczęśliwy dlatego, że nie zważa na to, co dzieje się w cudzym umyśle; ci zaś, którzy nie zważają na poruszenia własnego umysłu, muszą z konieczności być nieszczęśliwi.”

„Ciało, dusza, umysł: do ciała należą doznania, do duszy popędy, do umysłu zasady.”

„Niech żaden czyn nie będzie dokonany bez celu ani inaczej niż według doskonałych zasad sztuki.”

„Wszechświat jest przemianą: życie jest mniemaniem.”

„Nie daj się miotać, lecz w każdym poruszeniu miej na względzie sprawiedliwość, a przy każdym wrażeniu zachowuj zdolność pojmowania, czyli rozumienia.”

„Wszystko trwa tylko jeden dzień: i to, co pamięta, i to, co jest pamiętane.”

„Badaj władze kierownicze ludzi, nawet mądrych: jakich rzeczy unikają i do jakich dążą.”

„Jestem nieszczęśliwy, bo mnie to spotkało. – Nie tak; jestem szczęśliwy, choć mnie to spotkało, bo nadal jestem wolny od bólu: teraźniejszość mnie nie miażdży, a przyszłości się nie lękam.”

„Jakże łatwo odeprzeć i zetrzeć każde wrażenie, które jest przykre lub niestosowne, i natychmiast znaleźć się w zupełnym spokoju.”

„Rozum i sztuka rozumowania (filozofia) to moce, które wystarczają samym sobie i swoim dziełom.”

„Czcij to, co najlepsze we wszechświecie; a jest nim to, co posługuje się wszystkim i wszystkim kieruje.”

„Często rozważaj, z jaką szybkością rzeczy przemijają i znikają, zarówno te, które są, jak i te, które powstają.”

„Umysł wszechświata jest społeczny.”

„Wszystkie istniejące rzeczy wkrótce się zmienią: albo wyparują, jeśli istotnie cała substancja jest jedna, albo się rozproszą.”

„Raduj się jednym i w nim znajduj spoczynek: w przechodzeniu od jednego czynu dla wspólnoty do drugiego czynu dla wspólnoty, z myślą o Bogu.”

„Jeśli ktoś potrafi mnie przekonać i wykazać, że niesłusznie myślę lub postępuję, chętnie się zmienię; szukam bowiem prawdy, przez którą nikt nigdy nie doznał krzywdy.”

„Śmierć jest ustaniem wrażeń zmysłowych, pociągania za sznurki, które poruszają popędami, wędrówek myśli i służby ciału.”

„Czcij bogów i pomagaj ludziom.”

„Azja, Europa – zakątki wszechświata; całe morze – kropla we wszechświecie; Athos – grudka wszechświata; cała teraźniejszość – punkt w wieczności.”

„Często rozważaj, jak powiązane są wszystkie rzeczy we wszechświecie i jak odnoszą się do siebie nawzajem.”

„Jak prędko czas przykryje wszystko i jak wiele już przykrył.”

„Wszystkie rzeczy są ze sobą splecione, a więź ta jest święta; i nie ma prawie niczego, co nie byłoby związane z czymś innym.”

„Dla istoty rozumnej ten sam czyn jest zgodny z naturą i zgodny z rozumem.”

„Władza kierownicza sama sobie nie przysparza niepokoju, to znaczy sama siebie nie straszy ani nie zadaje sobie bólu.”

„Rozumna władza kierownicza ma taką naturę, że poprzestaje na sobie samej, gdy postępuje sprawiedliwie, i w ten sposób zyskuje spokój.”

„O śmierci: czy jest rozproszeniem, czy rozpadem na atomy, czy unicestwieniem, jest albo wygaśnięciem, albo przemianą.”

„O bólu: ból nie do zniesienia nas zabiera, a ten, który trwa długo, da się znieść; umysł zaś, wycofując się w siebie, zachowuje własny spokój, a władza kierownicza nie staje się gorsza.”

„Sztuka życia bardziej przypomina sztukę zapaśnika niż tancerza pod tym względem, że trzeba w niej stać pewnie i w gotowości na nagłe i niespodziewane natarcia.”

„Wszystko jest zmianą, a jednak nie musimy się lękać niczego nowego.”

„Ból jest złem albo dla ciała – niech więc ciało samo powie, co o nim myśli – albo dla duszy; ale w mocy duszy jest zachować własną pogodę i spokój i nie uważać bólu za zło.”

„Mów w senacie i do każdego człowieka, kimkolwiek jest, stosownie i bez żadnej sztuczności: posługuj się prostą mową.”

„Przyjmuj bogactwo czy pomyślność bez pychy i bądź gotów się z nimi rozstać.”

„W budowie istoty rozumnej nie widzę cnoty, która przeciwstawiałaby się sprawiedliwości; widzę natomiast cnotę, która przeciwstawia się umiłowaniu przyjemności: jest nią umiarkowanie.”

„Ogólnie biorąc, nikczemność wcale nie szkodzi wszechświatowi; a w szczególności nikczemność jednego człowieka nie szkodzi drugiemu.”

„I człowiek, i Bóg, i wszechświat rodzą owoc; każdy rodzi go we właściwej porze.”

„Nie w bierności, lecz w działaniu tkwi zło i dobro istoty rozumnej i społecznej, tak jak jej cnota i jej występek tkwią nie w bierności, lecz w działaniu.”

„Wkrótce ziemia przykryje nas wszystkich: potem i ziemia się zmieni, a rzeczy, które ze zmiany powstaną, także będą się zmieniać w nieskończoność, i te z kolei w nieskończoność.”

„Powszechna przyczyna jest jak rwący zimowy potok: wszystko porywa ze sobą.”

„Jeśli ktoś się myli, pouczaj go życzliwie i wskaż mu jego błąd.”

„Żadna natura nie jest gorsza od sztuki, sztuki bowiem naśladują naturę rzeczy.”

„Ludzie gardzą sobą nawzajem i sobie nawzajem schlebiają; chcą wynosić się jedni nad drugich i płaszczą się jedni przed drugimi.”

„Rozważ, w jakim stanie ciała i duszy powinien być człowiek, gdy zaskoczy go śmierć; i rozważ krótkość życia, bezmierną otchłań czasu przeszłego i przyszłego, kruchość wszelkiej materii.”

„Patrz, czym są rzeczy same w sobie, rozkładając je na materię, formę i cel.”

„Gdy ktoś sprawi wrażenie, że zawinił, powiedz: «Skąd właściwie wiem, czy to jest zły czyn?»”

„Jeśli to nie jest słuszne, nie rób tego; jeśli to nie jest prawdą, nie mów tego.”

„Zawsze biegnij krótką drogą, a krótka droga to droga zgodna z naturą: mów więc i czyń wszystko w zgodzie z najzdrowszym rozumem.”

„Nie powinniśmy też cenić klaskania języków, bo pochwała, która płynie od tłumu, to klaskanie języków.”

„Jedno tylko mnie niepokoi: żebym nie zrobił czegoś, na co nie pozwala ukształtowanie człowieka, albo w sposób, na jaki ono nie pozwala, albo czegoś, na co nie pozwala ono teraz.”

„Ktoś inny może zręczniej powalać przeciwnika, ale nie jest bardziej oddany wspólnocie ani skromniejszy, ani lepiej wyćwiczony, by stawić czoło wszystkiemu, co się zdarza, ani wyrozumialszy wobec błędów bliźnich.”

„Prędzej więc można znaleźć coś ziemskiego, co nie styka się z niczym ziemskim, niż człowieka całkowicie oddzielonego od innych ludzi.”

„Nie ma człowieka tak szczęśliwego, by, kiedy umiera, nie było przy nim takich, którzy cieszą się z tego, co ma nastąpić.”

„Jakąż moc ma człowiek: nie czynić niczego poza tym, co pochwali Bóg, i przyjmować wszystko, co Bóg mu przydzieli.”

„Za to, co dzieje się zgodnie z naturą, nie powinniśmy winić ani bogów, bo nie czynią nic złego ani dobrowolnie, ani mimowolnie, ani ludzi, bo nie czynią nic złego inaczej niż mimowolnie.”

„Patrz w głąb. Wewnątrz jest źródło dobra i będzie ono zawsze tryskać, jeśli zawsze będziesz kopał.”

„Doskonałość charakteru moralnego polega na tym, by każdy dzień przeżywać jak ostatni i nie być ani gwałtownie wzburzonym, ani odrętwiałym, ani obłudnym.”

„Usuń swoje mniemanie, a usunięta zostanie skarga «Doznałem szkody». Usuń skargę «Doznałem szkody», a usunięta zostanie szkoda.”

„Jedna rzecz jest tu wiele warta: wieść swoje życie w prawdzie i sprawiedliwości, z życzliwym usposobieniem nawet wobec kłamców i ludzi niesprawiedliwych.”

„Nie trwoń reszty życia na myśli o innych, kiedy nie kierujesz swoich myśli ku czemuś, co służy wspólnemu pożytkowi.”

„Moim miastem i ojczyzną, o ile jestem Antoninusem, jest Rzym, o ile zaś jestem człowiekiem – świat.”

„Do szczęśliwego życia potrzeba doprawdy bardzo niewiele.”