มาร์คัส ออเรลิอุส ข้อคิด

“จงเป็นเช่นแหลมผาที่ยื่นออกไปรับคลื่นซึ่งซัดกระทบไม่หยุด แต่ยังคงตั้งมั่นและสยบความเกรี้ยวกราดของน้ำรอบตัว”

“เลิกพูดเสียทีว่าคนดีควรเป็นอย่างไร แล้วจงเป็นคนเช่นนั้น”

“เวลาเปรียบเหมือนแม่น้ำที่ประกอบด้วยเหตุการณ์ต่าง ๆ และเป็นกระแสอันเชี่ยวกราก เพราะทันทีที่สิ่งหนึ่งปรากฏให้เห็น มันก็ถูกพัดพาไป แล้วอีกสิ่งเข้ามาแทนที่ และสิ่งนั้นก็จะถูกพัดพาไปเช่นกัน”

“วิธีแก้แค้นที่ดีที่สุดคือไม่กลายเป็นคนเช่นเดียวกับผู้ทำผิด”

“จงจำไว้ด้วยว่า ทุกครั้งที่มีเหตุให้ขุ่นใจ ให้ใช้หลักนี้ว่า สิ่งนี้ไม่ใช่โชคร้าย แต่การอดทนรับมันอย่างมีเกียรติคือโชคดี”

“คุณคิดเป็นประจำอย่างไร จิตใจของคุณก็จะมีลักษณะเช่นนั้น เพราะความคิดย้อมสีจิตวิญญาณ”

“ผู้คนเสาะหาที่พักใจให้ตัวเอง ทั้งบ้านในชนบท ชายทะเล และภูเขา คุณเองก็มักปรารถนาสิ่งเหล่านี้อย่างมากเช่นกัน แต่นี่เป็นลักษณะของคนธรรมดาสามัญที่สุด เพราะคุณมีอำนาจที่จะหลบเข้าสู่ภายในตัวเองได้ทุกเมื่อที่ต้องการ”

“ไม่ว่าใครจะทำหรือพูดอะไร ฉันต้องเป็นคนดี เช่นเดียวกับทองคำ มรกต หรือสีม่วงที่กล่าวอยู่เสมอว่า ไม่ว่าใครจะทำหรือพูดอะไร ฉันต้องเป็นมรกตและรักษาสีของตัวเองไว้”

“ถ้าสิ่งใดทำสำเร็จได้ยากสำหรับคุณ อย่าคิดว่ามนุษย์ทำไม่ได้ แต่ถ้าสิ่งใดเป็นไปได้สำหรับมนุษย์และสอดคล้องกับธรรมชาติของเขา จงคิดว่าคุณเองก็ทำสำเร็จได้เช่นกัน”

“แม้คุณจะมีชีวิตอยู่ถึงสามพันปี หรือสามพันคูณหนึ่งหมื่นปี ก็จงจำไว้ว่า ไม่มีใครสูญเสียชีวิตอื่นนอกจากชีวิตที่กำลังดำเนินอยู่ และไม่มีใครมีชีวิตอื่นนอกจากชีวิตที่กำลังสูญเสียไป”

“การรักแม้กระทั่งผู้ที่ทำผิดเป็นลักษณะของมนุษย์”

“แสงตะเกียงยังส่องสว่างโดยไม่สูญเสียความเรืองรองจนกว่าจะดับ แล้วความจริง ความยุติธรรม และความรู้จักประมาณในตัวคุณจะดับลงก่อนที่คุณจะตายหรือ?”

“สิ่งที่ไม่เป็นผลดีต่อฝูงผึ้ง ย่อมไม่เป็นผลดีต่อผึ้งแต่ละตัวเช่นกัน”

“คนเรามักทำสิ่งอยุติธรรมด้วยการไม่ทำบางสิ่ง ไม่ใช่เพียงด้วยการทำบางสิ่งเท่านั้น”

“อย่าให้เรื่องในอนาคตรบกวนใจคุณ เพราะหากจำเป็นต้องเผชิญมัน คุณก็จะมีเหตุผลเดียวกับที่ใช้อยู่กับเรื่องในปัจจุบันติดตัวไปด้วย”

“มนุษย์ดำรงอยู่เพื่อกันและกัน ดังนั้นจงสั่งสอนพวกเขา หรืออดทนต่อพวกเขา”

“จงฝึกตัวเองแม้ในสิ่งที่คุณหมดหวังว่าจะทำสำเร็จ เพราะแม้แต่มือซ้ายซึ่งทำอย่างอื่นไม่ได้ดีเพราะขาดการฝึก ก็ยังจับบังเหียนได้แน่นกว่ามือขวา เพราะได้รับการฝึกในเรื่องนี้”

“เมื่อสถานการณ์บีบให้จิตใจคุณปั่นป่วน จงรีบกลับมาหาตัวเอง อย่าปล่อยให้ใจผิดจังหวะนานเกินกว่าแรงบีบนั้นจะหมดไป เพราะยิ่งกลับคืนสู่ความกลมกลืนอยู่เสมอ คุณก็ยิ่งควบคุมมันได้ดีขึ้น”

“ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นกับใครโดยที่ธรรมชาติไม่ได้สร้างให้เขาทนรับสิ่งนั้นได้”

“จงผ่านช่วงเวลาสั้น ๆ นี้ไปอย่างสอดคล้องกับธรรมชาติ และจบการเดินทางอย่างพอใจ ดังผลมะกอกที่ร่วงเมื่อสุก อวยพรธรรมชาติที่ให้กำเนิด และขอบคุณต้นไม้ที่มันเติบโตมา”

“น่าอับอายที่จิตวิญญาณยอมแพ้ก่อนในชีวิตนี้ ทั้งที่ร่างกายของคุณยังไม่ยอมแพ้”

“น่าขันที่คนเราไม่หนีจากความเลวของตัวเองทั้งที่ทำได้ แต่กลับพยายามหนีจากความเลวของผู้อื่นซึ่งเป็นไปไม่ได้”

“ฉันสงสัยอยู่บ่อยครั้งว่า เหตุใดทุกคนจึงรักตัวเองมากกว่าคนอื่นทั้งหมด แต่กลับให้ค่าความเห็นที่ตัวเองมีต่อตนเองน้อยกว่าความเห็นของผู้อื่น”

“เมื่อคุณขุ่นเคืองกับความผิดของใคร จงหันกลับมามองตัวเองทันที และใคร่ครวญว่าคุณเองทำผิดในทำนองเดียวกันอย่างไรบ้าง”

“จงฝึกให้คุ้นกับการตั้งใจฟังสิ่งที่ผู้อื่นพูด และเข้าไปอยู่ในใจของผู้พูดให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้”

“อย่ารังเกียจความตาย แต่จงยอมรับมันด้วยความพอใจ เพราะสิ่งนี้ก็เป็นหนึ่งในสิ่งที่ธรรมชาติต้องการเช่นกัน”

“จงถือว่าตัวเองตายไปแล้ว และชีวิตที่ผ่านมาจนถึงตอนนี้สิ้นสุดลงแล้ว จากนั้นใช้เวลาที่เหลือซึ่งได้รับมาให้สอดคล้องกับธรรมชาติ”

“จงมีใจเบิกบานด้วย และอย่าแสวงหาความช่วยเหลือจากภายนอกหรือความสงบที่ผู้อื่นมอบให้ คนเราต้องยืนตรงได้เอง ไม่ใช่ให้ผู้อื่นคอยพยุงไว้”

“ผู้ที่ไม่มีเป้าหมายเดียวอันคงเดิมเสมอในชีวิต ย่อมไม่อาจเป็นคนเดิมอย่างสม่ำเสมอตลอดชีวิตได้”

“อย่ารบกวนใจตัวเองด้วยการคิดถึงทั้งชีวิต อย่าให้ความคิดรวบเอาปัญหานานาชนิดที่คาดว่าอาจเกิดขึ้นกับคุณเข้ามาพร้อมกันทั้งหมด”

“เมื่ออยากให้ตัวเองมีความสุข จงนึกถึงคุณธรรมของผู้ที่อยู่ร่วมกับคุณ”

“เมื่อความโกรธพลุ่งพล่าน จงระลึกถึงความจริงข้อนี้ว่า การถูกอารมณ์ครอบงำไม่ใช่ความเป็นลูกผู้ชาย ความสุขุมและความอ่อนโยนสอดคล้องกับธรรมชาติของมนุษย์มากกว่า และจึงเป็นลูกผู้ชายมากกว่าด้วย”

“เริ่มต้นเช้าด้วยการบอกตัวเองว่า วันนี้ฉันจะพบคนชอบยุ่งเรื่องผู้อื่น คนอกตัญญู หยิ่งยโส หลอกลวง อิจฉา และไม่ยอมอยู่ร่วมกับผู้อื่น พวกเขาเป็นเช่นนี้เพราะไม่รู้ว่าอะไรดีอะไรชั่ว”

“มีใครกลัวความเปลี่ยนแปลงหรือ? แล้วจะมีสิ่งใดเกิดขึ้นได้โดยปราศจากความเปลี่ยนแปลงเล่า?”

“เมื่อคุณขุ่นเคืองกับการกระทำอันไร้ยางอายของใคร จงถามตัวเองทันทีว่า เป็นไปได้หรือที่โลกนี้จะไม่มีคนไร้ยางอายเลย? ย่อมเป็นไปไม่ได้ ดังนั้นอย่าเรียกร้องสิ่งที่เป็นไปไม่ได้”

“สมมติว่ามีใครดูหมิ่นฉัน ก็ให้เขาจัดการเรื่องนั้นเอง แต่ฉันจะดูแลเรื่องนี้ คือไม่ให้ใครพบว่าฉันทำหรือพูดสิ่งที่สมควรถูกดูหมิ่น”

“เช่นเดียวกับม้าเมื่อวิ่งแล้ว สุนัขเมื่อแกะรอยสัตว์แล้ว และผึ้งเมื่อทำน้ำผึ้งแล้ว คนที่ทำความดีแล้วไม่ร้องเรียกให้ผู้อื่นมาดู แต่ทำสิ่งต่อไป เหมือนเถาองุ่นที่ออกผลอีกครั้งเมื่อถึงฤดูกาล”

“ต่อธรรมชาติ ผู้ให้และเรียกคืนทุกสิ่ง คนที่มีความรู้และถ่อมตนกล่าวว่า จงให้สิ่งที่ท่านประสงค์ และเรียกคืนสิ่งที่ท่านประสงค์”

“จงรักเพียงสิ่งที่เกิดขึ้นกับคุณและทอรวมอยู่กับสายใยแห่งชะตากรรมของคุณ เพราะจะมีสิ่งใดเหมาะสมยิ่งกว่านี้?”

“ภายในสิบวัน คุณจะดูราวกับเทพเจ้าในสายตาของผู้ที่ตอนนี้เห็นคุณเป็นสัตว์ป่าและลิง หากคุณกลับคืนสู่หลักการของตนและการเคารพบูชาเหตุผล”

“จงปรับตัวให้เข้ากับสิ่งที่ชะตากำหนดให้คุณ และรักผู้คนที่คุณได้รับส่วนแบ่งชีวิตให้อยู่ท่ามกลางพวกเขา แต่จงรักอย่างแท้จริงและจริงใจ”

“ทุกสิ่งที่งดงามไม่ว่าในแง่ใด ย่อมงดงามในตัวเองและสมบูรณ์อยู่ในตัวเอง โดยไม่มีคำสรรเสริญเป็นส่วนประกอบ ดังนั้น คำสรรเสริญจึงไม่ได้ทำให้สิ่งใดดีขึ้นหรือเลวลง”

“สิ่งที่เราพูดและทำส่วนใหญ่ไม่จำเป็น หากตัดสิ่งเหล่านี้ออก คนเราจะมีเวลาว่างมากขึ้นและกังวลน้อยลง ดังนั้น ในทุกโอกาสควรถามตัวเองว่า นี่เป็นหนึ่งในสิ่งที่ไม่จำเป็นหรือไม่?”

“คุณไม่มีเวลาว่างหรือความสามารถที่จะอ่าน แต่คุณมีเวลาว่างหรือความสามารถที่จะยับยั้งความหยิ่งยโส”

“ในการใช้หลักการของตน คุณต้องเป็นเหมือนนักกีฬาปันกราติออน ไม่ใช่กลาดิเอเตอร์ เพราะกลาดิเอเตอร์ทำดาบที่ใช้หลุดมือแล้วถูกฆ่า แต่อีกฝ่ายมีมืออยู่กับตัวเสมอ และไม่ต้องทำสิ่งใดนอกจากใช้มัน”

“ถ้าใครทำผิด ความเสียหายก็เป็นของเขาเอง แต่บางทีเขาอาจไม่ได้ทำผิดก็ได้”

“ผู้รักชื่อเสียงถือว่าการกระทำของผู้อื่นเป็นสิ่งดีของตน ผู้รักความเพลิดเพลินถือว่าความรู้สึกของตนเป็นสิ่งดี ส่วนผู้มีความเข้าใจถือว่าการกระทำของตนเองเป็นสิ่งดีของตน”

“จงตระหนักเสียทีว่า ในตัวคุณมีสิ่งที่ดีกว่าและเป็นทิพย์ยิ่งกว่าสิ่งที่ก่อให้เกิดอารมณ์ต่าง ๆ และชักใยคุณราวกับหุ่น”

“มนุษย์ทำตัวแปลกเหลือเกิน พวกเขาไม่ยอมสรรเสริญคนร่วมสมัยที่อยู่ร่วมกับตน แต่กลับให้ค่าอย่างมากกับการได้รับคำสรรเสริญจากคนรุ่นหลัง จากผู้ที่ตนไม่เคยเห็นและจะไม่มีวันได้เห็น”

“อย่าอายที่จะรับความช่วยเหลือ เพราะภารกิจของคุณคือทำหน้าที่ เช่นเดียวกับทหารที่บุกตีเมือง”

“อย่ารังเกียจ ท้อแท้ หรือไม่พอใจ หากคุณทำทุกสิ่งตามหลักการที่ถูกต้องไม่สำเร็จ”

“อย่าถือว่าสิ่งใดเป็นประโยชน์ต่อตัวเอง หากมันบังคับให้คุณผิดคำสัญญา สูญเสียความเคารพตนเอง เกลียดใคร ระแวง สาปแช่ง เสแสร้ง หรือปรารถนาสิ่งที่ต้องมีกำแพงและม่านคอยปิดบัง”

“กิ่งไม้ที่ถูกตัดขาดจากกิ่งข้างเคียง ย่อมต้องถูกตัดขาดจากทั้งต้นด้วย เช่นเดียวกัน เมื่อคนคนหนึ่งแยกตัวจากอีกคน เขาก็หลุดออกจากชุมชนสังคมทั้งหมด”

“อย่าบอกตัวเองเกินกว่าสิ่งที่ปรากฏครั้งแรกรายงาน สมมติว่ามีคนบอกคุณว่าใครคนหนึ่งพูดถึงคุณในทางเสียหาย นี่คือสิ่งที่ได้รับรายงาน แต่ไม่มีรายงานว่าคุณได้รับความเสียหายแล้ว”

“อีกไม่นาน ไม่นานเลย คุณจะเป็นเถ้าถ่านหรือโครงกระดูก และเหลือเพียงชื่อหรือแม้แต่ชื่อก็ไม่เหลือ แต่ชื่อก็เป็นเพียงเสียงและเสียงสะท้อน”

“ภาพภายนอกบิดเบือนเหตุผลได้อย่างน่าอัศจรรย์ และยามที่คุณมั่นใจที่สุดว่ากำลังทุ่มเทให้สิ่งที่คุ้มค่ากับความเหนื่อยยาก นั่นคือยามที่มันหลอกคุณได้มากที่สุด”

“คุณลงเรือแล้ว เดินทางแล้ว ถึงฝั่งแล้ว จงขึ้นจากเรือ”

“ไม่มีอะไรใหม่ ทุกสิ่งล้วนคุ้นเคยและดำรงอยู่เพียงชั่วครู่”

“ศิลปะของคุณคืออะไร? คือการเป็นคนดี”

“อย่าทำงานราวกับคนทุกข์ยาก หรือราวกับคนที่ต้องการให้ผู้อื่นสงสารหรือชื่นชม”

“คุณอยากได้รับคำสรรเสริญจากคนที่สาปแช่งตัวเองชั่วโมงละสามครั้งหรือ? คุณอยากทำให้คนที่ยังไม่พอใจตัวเองพอใจหรือ?”

“ระวังอย่ารู้สึกต่อคนไร้มนุษยธรรมอย่างที่พวกเขารู้สึกต่อเพื่อนมนุษย์”

“สิ่งภายนอกที่ถาโถมเข้ามาทำให้คุณเสียสมาธิหรือ? จงให้เวลาตัวเองเรียนรู้สิ่งใหม่ที่ดี และหยุดปล่อยให้ตัวเองถูกเหวี่ยงไปมา”

“จงรักทักษะที่คุณเรียนรู้มา แม้มันจะด้อยเพียงใด และพอใจกับมัน”

“จงคิดดูว่า ถึงคุณจะระเบิดออกมา ผู้คนก็ยังทำสิ่งเดิม ๆ อยู่ดี”

“ลบจินตนาการเสีย ยับยั้งความปรารถนา ดับความอยาก รักษาส่วนที่เป็นใหญ่ในจิตใจให้อยู่ในอำนาจของมันเอง”

“เราจึงต้องรีบ ไม่เพียงเพราะเข้าใกล้ความตายทุกวัน แต่เพราะความสามารถในการรับรู้และเข้าใจสิ่งต่าง ๆ สิ้นสุดลงก่อนด้วย”

“คุณดำเนินชีวิตท่ามกลางกระแสความสุขที่สม่ำเสมอได้ หากคุณเดินไปในทางที่ถูกต้อง คิดและกระทำอย่างถูกต้องได้”

“อย่ามีความเห็นต่อสิ่งต่าง ๆ แบบเดียวกับคนที่ทำผิดต่อคุณ หรือแบบที่เขาต้องการให้คุณมี แต่จงมองสิ่งเหล่านั้นตามความเป็นจริง”

“แล้วอะไรเล่าที่นำทางมนุษย์ได้? มีสิ่งเดียวเท่านั้น คือปรัชญา”

“สำหรับผู้ที่หลักการอันแท้จริงซึมซาบอยู่ในใจ แม้คำสอนที่สั้นที่สุดหรือคำสอนธรรมดาใด ๆ ก็เพียงพอที่จะเตือนว่าเขาควรเป็นอิสระจากความเศร้าและความกลัว”

“ในความเจ็บปวดทุกครั้ง จงระลึกว่าไม่มีความเสื่อมเสียเกียรติอยู่ในมัน และมันไม่ได้ทำให้ปัญญาที่ควบคุมจิตใจเลวลง”

“ผู้ทำตามเหตุผลในทุกสิ่งย่อมสงบนิ่งและกระตือรือร้นในเวลาเดียวกัน ทั้งยังเบิกบานและมีสติมั่นคง”

“โชคที่เป็นสุขที่สุดของคนเราคงเป็นการจากหมู่มนุษย์ไปโดยไม่เคยลิ้มรสการโกหก ความเสแสร้ง ความฟุ่มเฟือย และความหยิ่งทะนง”

“ตอนนี้ฉันกำลังใช้จิตวิญญาณของตัวเองเพื่ออะไร? ฉันต้องถามตัวเองเช่นนี้ในทุกโอกาส”

“คนที่ประหลาดใจกับสิ่งใดก็ตามที่เกิดขึ้นในชีวิตนั้นช่างน่าขัน และช่างเป็นคนแปลกหน้าต่อชีวิตเสียจริง”

“อย่าทำราวกับคุณจะมีชีวิตอยู่หนึ่งหมื่นปี ความตายแขวนอยู่เหนือคุณ ขณะยังมีชีวิต ขณะยังมีอำนาจทำได้ จงเป็นคนดี”

“เห็นได้ชัดเพียงใดว่า ไม่มีสภาพชีวิตอื่นใดเหมาะกับการใช้ปรัชญายิ่งไปกว่าสภาพที่คุณกำลังอยู่ในขณะนี้”

“การสูญเสียไม่ใช่อะไรอื่นนอกจากความเปลี่ยนแปลง”

“ไม่สมควรเลยที่ฉันจะสร้างความเจ็บปวดให้ตัวเอง เพราะแม้แต่กับผู้อื่น ฉันก็ไม่เคยจงใจสร้างความเจ็บปวดให้”

“แทบไม่เคยเห็นใครเป็นทุกข์เพราะไม่สังเกตสิ่งที่อยู่ในใจผู้อื่น แต่ผู้ไม่สังเกตความเคลื่อนไหวของจิตใจตนเองย่อมต้องเป็นทุกข์”

“ร่างกาย จิตวิญญาณ ปัญญา ความรู้สึกทางประสาทสัมผัสเป็นของร่างกาย ความอยากเป็นของจิตวิญญาณ และหลักการเป็นของปัญญา”

“อย่าทำสิ่งใดโดยไร้จุดมุ่งหมาย หรือทำโดยไม่สอดคล้องกับหลักการอันสมบูรณ์ของศิลปะนั้น”

“จักรวาลคือการเปลี่ยนรูป ชีวิตคือความเห็น”

“อย่าปล่อยให้ตัวเองถูกเหวี่ยงไปมา แต่จงคำนึงถึงความยุติธรรมในทุกการเคลื่อนไหว และรักษาความสามารถในการเข้าใจไว้ทุกครั้งที่เกิดภาพประทับในใจ”

“ทุกสิ่งอยู่เพียงวันเดียว ทั้งผู้จดจำและสิ่งที่ถูกจดจำ”

“จงสำรวจหลักการที่กำกับผู้คน แม้กระทั่งผู้มีปัญญา ว่าพวกเขาหลีกเลี่ยงสิ่งชนิดใด และมุ่งแสวงหาสิ่งชนิดใด”

“ฉันเป็นทุกข์เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้นกับฉัน ไม่ใช่เลย ฉันมีความสุขแม้สิ่งนี้จะเกิดขึ้น เพราะฉันยังปราศจากความเจ็บปวด ไม่ถูกปัจจุบันบดขยี้และไม่กลัวอนาคต”

“ง่ายเพียงใดที่จะปัดเป่าและลบภาพประทับในใจทุกอย่างที่รบกวนหรือไม่เหมาะสม แล้วกลับสู่ความสงบอย่างสมบูรณ์ในทันที”

“เหตุผลและศิลปะแห่งการใช้เหตุผล คือปรัชญา เป็นพลังที่เพียงพอสำหรับตัวมันเองและงานของมันเอง”

“จงเคารพสิ่งที่ดีที่สุดในจักรวาล นั่นคือสิ่งที่ใช้ทุกสิ่งและกำกับทุกสิ่ง”

“จงคิดบ่อย ๆ ว่าสิ่งต่าง ๆ ผ่านไปและหายไปอย่างรวดเร็วเพียงใด ทั้งสิ่งที่ดำรงอยู่และสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น”

“ปัญญาของจักรวาลมีธรรมชาติแห่งการอยู่ร่วมกัน”

“สิ่งทั้งปวงที่ดำรงอยู่จะเปลี่ยนไปในไม่ช้า และจะกลายเป็นไอ หากสสารทั้งหมดเป็นหนึ่งเดียวจริง หรือมิฉะนั้นก็จะกระจัดกระจายไป”

“จงยินดีและพักใจอยู่กับสิ่งเดียว คือการทำสิ่งเพื่อส่วนรวมอย่างหนึ่งแล้วทำอีกอย่างต่อไป โดยระลึกถึงพระเจ้า”

“หากใครโน้มน้าวและแสดงให้ฉันเห็นได้ว่าฉันคิดหรือทำไม่ถูก ฉันก็ยินดีเปลี่ยนแปลง เพราะฉันแสวงหาความจริงซึ่งไม่เคยทำร้ายใคร”

“ความตายคือการสิ้นสุดของภาพประทับที่รับผ่านประสาทสัมผัส ของสายใยที่ชักความอยากให้เคลื่อนไหว ของความคิดที่เคลื่อนไปตามเหตุผล และของการรับใช้เนื้อหนัง”

“จงเคารพเหล่าเทพเจ้า และช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์”

“เอเชียและยุโรปเป็นเพียงมุมเล็ก ๆ ของจักรวาล ทะเลทั้งหมดเป็นเพียงหยดน้ำในจักรวาล ภูเขาเอทอสเป็นเพียงก้อนดินเล็ก ๆ ในจักรวาล เวลาปัจจุบันทั้งหมดเป็นเพียงจุดหนึ่งในนิรันดร”

“จงพิจารณาบ่อย ๆ ถึงความเชื่อมโยงของทุกสิ่งในจักรวาลและความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเหล่านั้น”

“เวลาจะกลบทุกสิ่งเร็วเพียงใด และมันได้กลบสิ่งต่าง ๆ ไปมากเพียงใดแล้ว”

“ทุกสิ่งเกี่ยวพันกัน และสายสัมพันธ์นั้นศักดิ์สิทธิ์ แทบไม่มีสิ่งใดที่ไม่เชื่อมโยงกับสิ่งอื่นทุกสิ่ง”

“สำหรับสัตว์ที่มีเหตุผล การกระทำที่สอดคล้องกับธรรมชาติและการกระทำที่สอดคล้องกับเหตุผลคือการกระทำเดียวกัน”

“ส่วนที่เป็นใหญ่ในจิตใจไม่รบกวนตัวเอง ฉันหมายความว่า มันไม่ทำให้ตัวเองกลัวหรือเจ็บปวด”

“หลักเหตุผลที่กำกับจิตใจมีธรรมชาติที่จะพอใจในตัวเองเมื่อทำสิ่งยุติธรรม และจึงบรรลุความสงบ”

“ว่าด้วยความตาย ไม่ว่าจะเป็นการกระจัดกระจาย การแยกสลายเป็นอะตอม หรือการสูญสิ้น มันก็คือการดับสูญหรือความเปลี่ยนแปลง”

“ว่าด้วยความเจ็บปวด ความเจ็บปวดที่ทนไม่ได้ย่อมคร่าชีวิตเรา ส่วนที่ยืดเยื้อนั้นทนได้ จิตใจรักษาความสงบของตนโดยถอยกลับเข้าสู่ภายใน และส่วนที่เป็นใหญ่ในจิตใจไม่ได้เลวลง”

“ศิลปะแห่งชีวิตคล้ายศิลปะของนักมวยปล้ำมากกว่านักเต้น ตรงที่ต้องยืนอย่างพร้อมและมั่นคงเพื่อรับการจู่โจมฉับพลันที่ไม่คาดคิด”

“ทุกสิ่งคือความเปลี่ยนแปลง แต่เราไม่จำเป็นต้องกลัวสิ่งใหม่ใด ๆ”

“ความเจ็บปวดเป็นสิ่งเลวร้ายต่อร่างกาย ก็ให้ร่างกายบอกว่ามันคิดอย่างไร หรือเป็นสิ่งเลวร้ายต่อจิตวิญญาณ แต่จิตวิญญาณมีอำนาจรักษาความสงบนิ่งของตน และไม่ถือว่าความเจ็บปวดเป็นสิ่งเลวร้าย”

“จงพูดอย่างเหมาะสมทั้งในวุฒิสภาและกับทุกคน ไม่ว่าเขาจะเป็นใคร โดยไม่เสแสร้ง ใช้ถ้อยคำเรียบง่าย”

“จงรับความมั่งคั่งหรือความรุ่งเรืองโดยไม่หยิ่งยโส และพร้อมจะปล่อยมันไป”

“ในธรรมชาติของสัตว์ที่มีเหตุผล ฉันไม่เห็นคุณธรรมใดที่ขัดกับความยุติธรรม แต่เห็นคุณธรรมที่ขัดกับการรักความเพลิดเพลิน นั่นคือความรู้จักประมาณ”

“โดยทั่วไป ความชั่วร้ายไม่ก่อความเสียหายใด ๆ แก่จักรวาล และโดยเฉพาะ ความชั่วร้ายของคนหนึ่งไม่ก่อความเสียหายแก่อีกคน”

“ทั้งมนุษย์ พระเจ้า และจักรวาลล้วนออกผล แต่ละสิ่งออกผลตามฤดูกาลที่เหมาะสม”

“ความชั่วและความดีของสัตว์สังคมที่มีเหตุผลอยู่ที่การกระทำ ไม่ใช่การเป็นฝ่ายรับ เช่นเดียวกับคุณธรรมและความเลวของมันที่อยู่ที่การกระทำ ไม่ใช่การเป็นฝ่ายรับ”

“อีกไม่นานแผ่นดินจะกลบเราทั้งหมด แล้วแผ่นดินก็จะเปลี่ยนไปเช่นกัน สิ่งที่เกิดจากความเปลี่ยนแปลงก็จะเปลี่ยนต่อไปตลอดกาล และสิ่งที่เกิดตามมาก็จะเป็นเช่นนี้ตลอดกาลอีก”

“เหตุแห่งสรรพสิ่งเปรียบเหมือนกระแสน้ำเชี่ยวในฤดูหนาว มันพัดพาทุกสิ่งไปด้วย”

“หากใครเข้าใจผิด จงสอนเขาด้วยความเมตตาและชี้ให้เห็นข้อผิดพลาด”

“ไม่มีธรรมชาติใดด้อยกว่าศิลปะ เพราะศิลปะทั้งหลายเลียนแบบธรรมชาติของสิ่งต่าง ๆ”

“ผู้คนดูหมิ่นกันและประจบกัน อยากยกตัวเหนือกันและก้มหัวให้กัน”

“จงพิจารณาว่าคนเราควรมีสภาพร่างกายและจิตวิญญาณเช่นใดเมื่อความตายมาถึง และพิจารณาความสั้นของชีวิต ห้วงเวลาอดีตและอนาคตอันไร้ขอบเขต และความเปราะบางของสสารทั้งปวง”

“จงมองว่าสิ่งต่าง ๆ เป็นอย่างไรในตัวมันเอง โดยแยกออกเป็นสสาร รูปแบบ และจุดมุ่งหมาย”

“เมื่อใครดูเหมือนทำผิด จงกล่าวว่า แล้วฉันรู้ได้อย่างไรว่าการกระทำนี้ผิด?”

“ถ้าไม่ถูกต้อง อย่าทำ ถ้าไม่จริง อย่าพูด”

“จงวิ่งไปตามทางสั้นเสมอ และทางสั้นคือทางตามธรรมชาติ ดังนั้นจงพูดและทำทุกสิ่งให้สอดคล้องกับเหตุผลที่ถูกต้องที่สุด”

“เราไม่ควรให้ค่าการปรบลิ้นด้วยเช่นกัน เพราะคำสรรเสริญจากคนหมู่มากก็คือการปรบลิ้น”

“มีเพียงสิ่งเดียวที่ทำให้ฉันกังวล คือฉันอาจทำสิ่งที่ธรรมชาติของมนุษย์ไม่อนุญาต หรือทำในวิธีที่ไม่อนุญาต หรือทำสิ่งที่ยังไม่อนุญาตให้ทำในเวลานี้”

“คนอื่นอาจชำนาญการทุ่มคู่ต่อสู้มากกว่า แต่เขาไม่ได้เกื้อกูลสังคมกว่า ถ่อมตนกว่า ฝึกตนรับทุกสิ่งที่เกิดขึ้นมาดีกว่า หรือเห็นอกเห็นใจต่อความผิดของคนรอบข้างมากกว่า”

“เราจะหาสิ่งที่เป็นดินซึ่งไม่สัมผัสสิ่งที่เป็นดินอื่นใดได้ง่ายกว่าหามนุษย์ที่แยกขาดจากมนุษย์คนอื่นโดยสิ้นเชิง”

“ไม่มีใครโชคดีถึงขนาดที่เมื่อกำลังจะตาย จะไม่มีบางคนข้างกายยินดีกับสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้น”

“มนุษย์มีพลังมากเพียงใดที่จะทำเฉพาะสิ่งที่พระเจ้าจะทรงเห็นชอบ และยอมรับทุกสิ่งที่พระเจ้าอาจประทานให้”

“ต่อสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เราไม่ควรโทษเหล่าเทพเจ้า เพราะพวกเขาไม่ทำผิดทั้งโดยสมัครใจหรือไม่สมัครใจ และไม่ควรโทษมนุษย์ เพราะพวกเขาทำผิดได้ก็แต่โดยไม่สมัครใจ”

“จงมองเข้าไปข้างใน ข้างในคือน้ำพุแห่งความดี และมันจะผุดขึ้นเสมอ หากคุณขุดอยู่เสมอ”

“ความสมบูรณ์แบบของอุปนิสัยทางศีลธรรมอยู่ที่การใช้ชีวิตแต่ละวันราวกับเป็นวันสุดท้าย และไม่ปั่นป่วนรุนแรง ไม่เฉื่อยชา และไม่เสแสร้ง”

“จงเอาความเห็นของคุณออกไป แล้วคำบ่นว่า ‘ฉันถูกทำร้าย’ ก็จะหมดไป จงเอาคำบ่นว่า ‘ฉันถูกทำร้าย’ ออกไป แล้วการทำร้ายก็จะหมดไป”

“สิ่งหนึ่งในที่นี้มีค่ายิ่ง คือการดำเนินชีวิตในความจริงและความยุติธรรม ด้วยไมตรีจิตแม้ต่อคนโกหกและคนอยุติธรรม”

“อย่าใช้ชีวิตที่เหลืออยู่ให้สูญเปล่าไปกับการครุ่นคิดเรื่องของผู้อื่น เมื่อไม่ได้มุ่งความคิดนั้นไปสู่จุดหมายใดอันเป็นประโยชน์ส่วนรวม”

“เมืองและประเทศของฉัน ในฐานะที่ฉันเป็นอันโตนินุส คือโรม แต่ในฐานะที่ฉันเป็นมนุษย์ คือโลก”

“สิ่งที่จำเป็นต่อการมีชีวิตอย่างมีความสุขนั้นมีเพียงน้อยนิดจริง ๆ”